Bazen bilim dünyasında bir gerçeğin ortaya çıkması için çeyrek asır beklemek gerekir. Illinois’in balçıklı topraklarında bulunan ve 300 milyon yıl öncesine ilişkin olduğu bilinen bir fosil, tam 25 yıl boyunca “dünyanın en eski ahtapotu” unvanını gururla taşıdı. Pohlsepia mazonensis ismi verilen bu gizemli canlı, 2000 yılındaki keşfinden bu yana evrimsel tartışmaların en güçlü delili sayılıyordu.
Ancak gelişen teknoloji, bu canlının aslında çok farklı bir kıssası olduğunu kanıtladı. Leicester Üniversitesi’nden paleontolog Thomas Clements ve grubu, yüksek çözünürlüklü taramalarla bu tarihi unvanı yerle bir etti.
Pohlsepia’nın yıllarca yanlış tanınmasının altında, fosilleşme sürecinin yarattığı görsel bir oyun yatıyor. Mazon Creek bölgesindeki canlılar, ırmak çamurlarının altında kalarak sert taşların içinde hapsolmuşlardı. Bu süreç yumuşak dokuları korusa da onları iki boyutlu, meçhul karaltılara dönüştürdü. Birinci incelemeyi yapan uzmanlar, taştaki bu halleri bir ahtapotun torba formundaki başına ve kollarına benzettiler. Tıpkı bir Rorschach testindeki mürekkep lekelerini yorumlar üzere, zihinlerindeki “ahtapot” şablonunu bu taşın üzerine yerleştirdiler. Halbuki gerçek, çıplak gözle görülemeyecek kadar derinde gizliydi.
X-ışınları altında dökülen maskeler
2019 yılında fosildeki göz izlerinin kimyasal yapısından şüphelenen araştırmacılar, gözlerini Paris’teki SOLEIL senkrotron tesisine çevirdi. Fosili X-ışını yağmuruna tutan bilim insanları, taşın en ince ayrıntısına kadar kimyasal haritasını çıkardı. Sonuçlar tam manasıyla bir yıkımdı. Daha evvel “yüzgeç” sanılan yapıların bedenin rastgele dağılmış sınırları olduğu, ahtapotların imzası sayılan kolların yahut mürekkep kesesinin ise aslında yalnızca mineral birikintileri olduğu anlaşıldı. Bu canlı aslında bir ahtapot değil, kabuğunu kaybetmiş ve çamurda ezilmiş bir nautiloiddi.
Bu gizemli canlının gerçek kimliğini ele veren en somut ispat, ağız bölgesinde gizli duran “radula” yani dişli lisan yapısı oldu. Senkrotron ışınları sayesinde yüzeyin altına sızan uzmanlar, her bir dişi tek tek sayma bahtı buldu. Yapılan tahlillerde her sırada 11 farklı eleman olduğu görüldü. Bu dizilim, çağdaş ahtapotlarda asla bulunmayan, sadece antik nautiloidlere has bir özellik.
Pohlsepia, “en eski ahtapot” unvanını kaybetse de aslında çok daha az bir rekora imza atmış durumda. Artık Paleozoik periyottan günümüze ulaşan, yumuşak doku ispatlarının en net görüldüğü nautiloid örneği olarak kayıtlara geçti. Bilim dünyası artık Mazon Creek’teki öbür “tuhaf” kalıntıların da emsal yollarla yine incelenmesini bekliyor.
