Dünya haritasında neredeyse görünmez kalan birtakım bölgeler, taşıdığı kıssalarla şaşırtan bir tablo ortaya koyuyor. Afrika’nın kuzeydoğusunda, Mısır ile Sudan ortasında yer alan Bir Tawil de bunlardan biri. Yaklaşık 2 bin kilometrekarelik bu alan, sıradan bir çöl modülü üzere görünse de milletlerarası hukuk açısından epey sıra dışı bir pozisyonda. Zira burası, hiçbir ülkenin resmi olarak sahiplenmediği az topraklardan biri.

Uydu imgelerinde yalnızca kum ve kayalıkların seçildiği bu bölge, birinci bakışta büsbütün boş üzere duruyor. Ne hudut kapısı var ne de bariz bir yerleşim izi… “Terra Nullius” olarak tanımlanan bu statü, yani sahipsiz toprak kavramı, günümüzde neredeyse hiç rastlanmayan bir durum. Lakin bu tarif, bölgenin hakikaten boş olduğu manasına gelmiyor.

Bir Tawil, dışarıdan bakıldığında ıssız görünse de uzun yıllardır göçebe Ababda topluluğuna konut sahipliği yapıyor. Bu beşerler, kuvvetli çöl kurallarına ahenk sağlayarak hayatını sürdürüyor. Ayrıyeten bölgede altın arayan küçük kümeler da kelam konusu. İlkel prosedürlerden çağdaş ekipmanlara kadar farklı araçlarla yapılan bu arayış, bölgede beklenmedik bir hareketlilik oluşturuyor.

Zamanla bu faaliyetler, küçük çaplı bir yerleşim izlenimi yaratmış durumda. Süreksiz barınaklar, kolay ticaret noktaları ve madencilerin muhtaçlıklarını karşılayan alanlar, çölün ortasında dikkat cazibeli bir sistem oluşturuyor.

Bayrak dikenler ve tartışmalı iddialar

Bir Tawil’i değişik kılan ögelerden biri de burayı sahiplenmeye çalışan kişisel teşebbüsler. Bilhassa 2014 yılında bir Amerikalının bölgeye gidip burayı “krallık” ilan etmesi, memleketler arası basında geniş yer bulmuştu. Bu tıp teşebbüsler vakit zaman tekrarlansa da hiçbirinin tüzel bir karşılığı yok.

Üstelik bu durum, bölgede yaşayan lokal topluluklar tarafından da beğenilen karşılanmıyor. Yüzyıllardır bu toprakları kullanan beşerler için dışarıdan gelen bu cins sembolik atılımlar, manadan çok uzak görülüyor.

Bir Tawil’in sahipsiz kalmasının nedeni, geçmişte çizilen iki farklı hudut çizgisine dayanıyor. 1899 yılında belirlenen resmi hudut ile 1902’de oluşturulan idari hudut birbiriyle örtüşmüyor. Bu durum, iki ülke ortasında çözülmesi güç bir denklem yaratmış durumda.

Ortaya çıkan tabloda, denize kıyısı ve ekonomik bedeli daha yüksek olan Halaib Üçgeni ön plana çıkıyor. Mısır ve Sudan, bu bölge üzerindeki hak tezlerini güçlendirmek için farklı hudutları referans alıyor. Fakat bu tercih, Bir Tawil’i otomatik olarak devre dışı bırakıyor. Zira burayı sahiplenmek, öteki bölge üzerindeki hak savından vazgeçmek demek.

Bir Tawil, resmi olarak kimseye ilişkin olmayan bir yer olarak kalmaya devam edecek. Haritalarda boş bir alan üzere görünse de içinde hem geçmişin izlerini hem de bugün devam eden bir hayat kapalı…