Güneş sisteminin en tartışmalı ve en sevilen üyesi Plüton, bugünlerde minik bir uzay meraklısının NASA’ya gönderdiği samimi mektupla tekrar gündemde. 10 yaşındaki Kaela, NASA Yöneticisi Jared Isaacman’a hitaben kaleme aldığı yazısında, Plüton’un neden tekrar “dokuzuncu gezegen” ilan edilmesi gerektiğini bir bir sıraladı.

Sosyal medyada büyük yankı uyandıran bu teşebbüs, bilim dünyasının tozlu raflarındaki “gezegen tanımı” tartışmasını yine odamıza taşıyor. Küçük Kaela’nın mektubu yalnızca bir çocukluk hayalinden ibaret değil; içerisinde Kuiper Kuşağı üzere yanlışsız teknik bilgiler de barındırıyor. Plüton’un sistemimizin ayrılmaz bir kesimi olduğunu savunan küçük kız, bu değişikliğin tüm dünyayı memnun edeceğine inanıyor. NASA Yöneticisi Jared Isaacman ise bu içten çağrıyı yanıtsız bırakmadı. “Kaela, mevzuyu inceliyoruz” formundaki nazik karşılık, her ne kadar resmi bir statü değişikliğine işaret etmese de Plüton tutkunlarını heyecanlandırmaya yetti.

Plüton’un varlığına dair birinci ipuçlarını, 20. yüzyılın başlarında astronom Percival Lowell ortaya atmıştı. Lowell’ın vefatından yıllar sonra, 1930’da Clyde Tombaugh tarafından keşfedilen bu buzlu gök cismi, on yıllar boyunca ders kitaplarının değişmez dokuzuncu gezegeni oldu. Değişiktir ki, keşfedildiği andan itibaren Güneş etrafındaki bir tam cinsini bile tamamlayamadan unvanını kaybetti. Plüton’da bir yılın 248 Dünya yılına denk gelmesi, bu gök cisminin ne kadar yavaş ve gizemli bir seyahate sahip olduğunu kanıtlıyor.

Neden rütbesi geri alındı?

Takvimler 24 Ağustos 2006’yı gösterdiğinde, Uluslararası Astronomi Birliği tarihi bir karara imza atarak Plüton’u listenin dışına itti. Eris ve Haumea üzere emsal boyutlardaki cisimlerin keşfi, “gezegen” tarifinin sonlarını zarurî olarak değiştirdi. Yeni kurallara nazaran bir cismin gezegen sayılması için Güneş etrafında dönmesi, global bir biçime sahip olması ve en kıymetlisi yörüngesini temizlemiş olması gerekiyor.

Plüton, Kuiper Kuşağı’ndaki binlerce buzlu cisimle birebir yolu paylaştığı için üçüncü kurala takıldı ve “cüce gezegen” sınıfına dahil edildi. Hatta en büyük uydusu Charon ile olan misal boyutu, bu ikilinin bazen “ikiz sistem” olarak anılmasına bile yol açıyor.

NASA her ne kadar genç kaşiflerin heyecanına ortak olsa da bilimsel terminolojinin nostaljiyle değişmesi pek mümkün değil. Yeniden de Kaela üzere gençlerin merakı, uzak ve buzlu dünyanın gizemini her daim taze tutacak üzere…