Mars’ın tozlu yüzeyinde antik ömrün izlerini sürecek olan Rosalind Franklin keşif aracı, yirmi yılı aşkın müddettir devam eden belirsizliklerin akabinde fırlatma rampasına geri dönüyor. Bilim dünyası, projenin tarihini adeta bir sabır sınavı olarak nitelendiriyor.
2028 yılından evvel gerçekleşmesi beklenmeyen bu kritik vazife, NASA ve Avrupa Uzay Ajansı ESA ortasındaki ittifakın yine güçlenmesiyle yeni bir soluk kazandı. Şayet planlarda bir aksama yaşanmazsa, dev araç SpaceX’in Falcon Heavy roketiyle Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nden gökyüzüne yükselecek.
Görev kapsamında kullanılacak teknolojiler ve sorumluluklar iki dev ajans ortasında paylaştırılmış durumda. ESA; aracın gövdesini, ana uzay aracını ve iniş platformunu inşa ederken, NASA ise hayati ehemmiyet taşıyan kesimlerin tedariğini üstlendi. Bilhassa Mars’ın dondurucu gece soğuğunda aracın donmasını engelleyecek ısıtma üniteleri ile iniş anındaki frenleme motorları ABD kanadından geliyor. Oxia Planum bölgesine iniş yapması planlanan araç, bünyesindeki kütle spektrometresi sayesinde yüzeyin derinliklerinde organik molekül avına çıkacak.
Siyasi krizlerin ve bütçe savaşlarının ortasında bir proje
Projenin takvimine bakıldığında, aslında 2001 yılından bu yana süregelen bir efor göze çarpıyor. Başlangıçta 2009’da fırlatılması hedeflenen araç, ortadan geçen yıllarda birçok defa iptal edilme tehlikesiyle karşılaştı. 2012’deki bütçe krizinde NASA masadan kalkınca ESA devayı Rusya ile iş birliği yapmakta bulmuştu. Lakin 2022’de patlak veren Ukrayna-Rusya savaşı, bu paydaşlığın büsbütün kopmasına ve projenin bir kere daha askıya alınmasına neden oldu.
Bugün gelinen noktada NASA’nın projeye geri dönmesiyle umutlar taze olsa da riskler büsbütün ortadan kalkmış değil. ABD iç siyasetindeki idare değişiklikleri ve bütçe kısıntısı talepleri, projenin üzerinde vakit zaman kara bulutlar dolaştırıyor. Hatta bu finansal tartışmalar, Artemis II misyonu üzere devasa Ay projelerinin gölgesinde dahi ciddiyetini koruyor.
Bilimsel azmin sembolü
Rosalind Franklin, yalnızca Mars toprağını tahlil edecek teknik bir aygıt olmanın çok ötesinde. Neredeyse 25 yıldır bitmeyen aksaklıklara, değişen siyasi istikrarlara ve teknik zorluklara karşın projenin hala ayakta kalması, bilimsel tutkunun ne kadar dirençli olabileceğini kanıtlıyor. Uzmanlar, 2028’deki fırlatma gerçekleştiğinde bu keşif aracının yalnızca Mars’ın geçmişini değil, tıpkı vakitte memleketler arası dayanıklılığın kıssasını de temsil edeceğini vurguluyor.
