İnsanlığı tekrar Ay yüzeyine taşımayı hedefleyen Artemis III misyonu için geri sayım sürerken, yeryüzündeki hesaplar uzaydaki planlara uymuyor. NASA’nın kendi iç kontrol ünitesi tarafından hazırlanan son rapor, astronotların Ay’da yürümesini sağlayacak yeni jenerasyon giysilerin planlanan 2028 yılına yetişmeyeceğini net bir lisanla ortaya koydu.

Teknik aksaklıklar ve organizasyonel yanılgılar bir ortaya gelince, bu kritik ekipmanların tamamlanma tarihinin 2031 yılına kadar sarkabileceği öngörülüyor. Bu gecikme sadece Ay’a iniş planlarını değil, 2030’da vazife mühleti dolacak olan Milletlerarası Uzay İstasyonu’nun operasyonel geleceğini de direkt tehdit etmeye başladı.

Süreç, 2022 yılında “xEVAS” programı kapsamında 3,1 milyar dolarlık dev bir bütçeyle start almıştı. NASA, kıyafetlerin geliştirilmesi için Axiom Space ve Collins Aerospace üzere iki güçlü ismi seçmiş olsa da konuttaki hesap çarşıya uymadı. Collins Aerospace, takvimin tartısına dayanamayarak 2024 yılında havlu attı. Denetçilere nazaran bu durum sürpriz değil; çünkü projenin en başında belirlenen teslim tarihlerinin gerçeklikten uzak ve fazla optimist olması, başarısızlığın yerini hazırlayan en temel faktör olarak görülüyor.

Standart yoksunluğu maliyetleri katlıyor

Rapordaki en can alıcı noktalardan birini, ortak teknik standartların eksikliği oluşturuyor. Ay iniş araçlarından basınçlı kapsüllere kadar her donanımla uyumlu olması gereken bu giysiler, üretici şirketlerin kendi dizaynlarını dayatmasıyla birer “uyumsuzluk abidesine” dönüşmüş durumda. Blue Origin, NASA’nın referans dokümanlarına nazaran bir giyinme alanı tasarlarken, Axiom Space’in büsbütün farklı irtibat aparatlarını tercih etmesi işleri içinden çıkılmaz bir hale sokuyor. Bu üslup sistemsel uyumsuzluklar, dizaynların sil baştan değiştirilmesine ve NASA’nın kasasından ekstra paraların çıkmasına yol açıyor.

NASA’nın maliyet riskini özel kesime devretmek için kullandığı sabit fiyatlı ihale yöntemi de denetçilerin tenkit oklarından kaçamadı. Uzay giysisi üretimi konusunda daha evvel deneyimi bulunmayan Axiom Space üzere şirketlerin üzerine binen bu ağır yük, 2028 maksadını imkansıza yakın bir noktaya taşıyor.

Eğer bu kriz çözülemezse, astronotlar Ay misyonlarında çok daha sonlu yeteneklere sahip eski tip giysileri kullanmak zorunda kalacak. Bu da Ay misyonlarının kapsamının önemli formda daralması ve tüm planların revize edilmesi manasına geliyor. Görünen o ki, Ay’ın tozlu yüzeyine ayak basmadan evvel NASA’nın yerdeki bu bürokratik ve teknik düğümü çözmesi koşul…