Endüstriyel rekabetin ve muvaffakiyetin kutsandığı çağdaş çağda, bireylerin omuzlarına binen yük artık biyolojik sonları zorlamaya başladı. Japonya’nın savaş sonrası küllerinden doğuş öyküsünün karanlık bir mirası olan “karōshi”, yani çok çalışmaya bağlı mevt, bugün yalnızca bir terim değil; global bir krizin de ismi.
Bir vakitler Japonya’nın disiplinli çalışma kültürüne mahsus lokal bir sorun sanılan bu durum, dijitalleşen dünyayla birlikte sonları aşarak tüm ofislerin içine sızdı. Masası başında son nefesini verenlerden, tükenmişliğin tartısı altında hayatına son verenlere kadar her öykü, verimlilik uğruna nelerin feda edildiğini acı bir halde hatırlatıyor.
Japonya’nın ekonomik doruğa tırmanışının temelinde, emekçi ile patron ortasında 1950’lerde yapılan sessiz bir mutabakat yatıyordu. Ömür uzunluğu iş garantisine karşılık sınırsız bağlılık kelamı veren beyaz yakalılar, bu “maaşlı çalışan” modelini bir ömür biçimine dönüştürdü. Lakin her sabah birinci trenle yola çıkan, terfi alma baskısıyla üstleriyle gece yarılarına kadar toplumsallaşan ve uykuyu bir zayıf nokta olarak gören bu kitle, vakitle sistemin dişlileri ortasında ezildi. İstifanın bir utanç kaynağı olarak algılandığı bu katı yapıda, gerilim ve yorgunluk birikerek ölümcül bir tabloya dönüştü.
Verilerdeki ürkütücü gerçek ve Matsuri Takahashi olayı
1980’lerde kalp krizleri ve felç hadiselerinin ofislerde rutin hale gelmesiyle devlet bu vefatları “karōshi” olarak tescilledi. Yalnızca fizikî rahatsızlıklar değil, iş yoğunluğu kaynaklı intiharlar (karojisatsu) da bu karanlık tabloyu derinleştirdi. Japonya Sıhhat Bakanlığı’nın 2024 yılına dair dataları, hala her yıl binden fazla kişinin bu yolla hayatını kaybettiğini gösteriyor.
2015 yılında genç bir çalışan olan Matsuri Takahashi’nin, ayda 100 saati aşan mesai yükü sonrası intiharı, toplumsal bir uyanış başlattı ve hükümeti ıslahat yapmaya itti. Ne var ki, uykusuzluğu hala bir muvaffakiyet nişanı üzere taşıyan siyasi iklimde bu değişimler epeyce yavaş bir tempoda ilerliyor.
Dünya Sıhhat Örgütü’nün çarpıcı raporları, bu tehdidin artık Pasifik hudutlarını çoktan aştığını kanıtlıyor. Haftada 55 saat ve üzeri çalışmanın felç riskini %35 oranında artırdığı saptanırken, 2016 yılında dünya genelinde 745 bin kişinin uzun mesai saatlerine kurban gittiği iddia ediliyor. Bugün e-postalar ve iletileşme kümeleri sayesinde ofis duvarları yıkıldı; konutlar bile artık birer çalışma alanı. Evvelce yalnızca Tokyo metrosunda yorgunluktan sızmış bir figürle simgelenen bu kriz, günümüzde bir kafede gece yarısı ekran ışığına gömülmüş rastgele bir çalışanın yüzünde karşımıza çıkıyor. Görünüşe nazaran karōshi, pasaportu olmayan global bir salgın olarak her geçen gün yayılmaya devam edecek.
