Çernobil nükleer felaketinin üzerinden geçen kırk yıl bölgeyi sessiz bir açık hava müzesine dönüştürürken, Pripyat topraklarında terk edilen birtakım objeler nükleer tarihin en ürkütücü sembolleri haline gelmiş durumda. Bu kalıntıların ortasında, paslanmış gövdesi ve devasa yapısıyla “Ölüm Pençesi” olarak anılan vinç kepçesi, hakkındaki kent efsaneleriyle adeta bir kaygı nesnesi olarak anılıyor.

Ancak bu metal devin öyküsü, kulaktan kulağa yayılan tezlerden biraz daha farklı bir gerçekliğe dayanıyor. Aslında bu kepçe, olağan koşullarda maden alanlarında atık taşımak için üretilen standart bir endüstriyel iş makinesiydi. 26 Nisan 1986 gecesi reaktör çatısı patlayıp etrafa çok derecede radyoaktif grafit ve yakıt kesimleri saçılınca, insan gücünün yetmediği kaotik paklık operasyonuna dahil edildi. Radyoaktif enkazı temizlemek emeliyle kullanılan pençe, o günden sonra üzerine yapışan ağır radyasyonla birlikte kendi sonunu da hazırladı.

Efsaneler gerçekleri gölgeliyor mu?

Bugün Pripyat yakınlarındaki bir makine mezarlığında sessizce çürüyen bu obje, sık sık bölgenin “en öldürücü noktası” olarak tanıtılıyor. Hatta ona dokunmanın saniyeler içinde insanı hayattan koparacağı söyleniyor. Pençenin olağanın çok üzerinde radyasyon yaydığı bir gerçek; fakat bu ürkütücü senaryoların bir kısmı tanınan kültürün yarattığı abartılardan ibaret.

Son yıllarda bölgeye sızan maceraperestlerin uğrak noktası olan pençe, grafitilerle donatılmış durumda. Hatta bir devir pembeye bile boyandı. Birtakım ziyaretçilerin üzerine oturup fotoğraf çektirmesi her ne kadar büyük bir tedbirsizlik olsa da, pençeye temas etmek anlık bir nükleer zehirlenmeye sebep olmuyor.

Ölçümler ne söylüyor?

Yapılan teknik ölçümlere nazaran pençenin en ağır kısımları saatte yaklaşık 500 mikrosievert radyasyon yayıyor. Bu ölçü, günlük hayatta maruz kaldığımız düzeylerle kıyaslandığında epeyce yüksek ve sıhhati tehdit eden bir hudutta denebilir. Yeniden de bu güç, yanından geçen birini anında öldürecek bir nükleer silah tesiri yaratmıyor. Elbette bu metal yığınının yanında saatlerce vakit geçirmek ya da parçacıklarını solumak, bedende kalıcı hasarlara ve önemli hastalıklara davetiye çıkarıyor.

Aslına bakılırsa Çernobil’in en karanlık kalıntısı bu pençe değil; reaktörün bodrumunda donmuş bir lav kütlesi üzere duran ve “Fil Ayağı” olarak bilinen uranyum karışımı. Mevt Pençesi ise nükleer tarihin en paslı, en çok fotoğraflanan ve efsanelerle beslenen sessiz bir şahidi olarak ıssızlıkta beklemeye devam ediyor.