Uzayın uçsuz bucaksız derinlikleri denildiğinde çoğumuzun aklına devasa yıldız patlamaları yahut her şeyi yutan kara deliklerin muazzam gücü gelir. Fakat kozmosun bir köşesinde, gücün neredeyse yok olduğu ve atomların bile hareket etmekten vazgeçtiği bir sessizlik hakim.
Bilim dünyasının “mutlak sıfır” olarak isimlendirdiği -273,15°C sonu, fiziğin ulaştığı en uç noktayı temsil ediyor. Enteresan olan ise, teorik olarak imkansız görünen bu ısı sonuna tabiatın kendi usulleriyle şaşırtan bir formda yaklaşmış olması. Bizden binlerce ışık yılı uzakta yer alan bir oluşum, uzay boşluğunun doğal soğukluğunu bile geride bırakarak kozmosun en soğuk bölgesi unvanını kimseye kaptırmıyor.
Genel kanı, yıldız ışığından en uzak olan karanlık boşlukların en dondurucu yerler olduğu tarafında. Kozmik mikrodalga art plan ışınımı nedeniyle uzay genelde -270°C civarında seyreder. Ancak Centaurus takımyıldızı içerisinde bulunan Bumerang Bulutsusu, bu ezberi tamamen bozdu. Avrupa Uzay Ajansı bilgilerine nazaran buradaki sıcaklık -272°C ölçüldü. Bu paha, hususun artık daha fazla soğuyamayacağı kritik sondan yalnızca bir derece üstü demek. Yıldızlardan kopan gazların nasıl olup da dış uzaydan bile daha soğuk kalabildiği sorusu, fiziğin büyüleyici bir sistemiyle açıklanıyor.
Kozmik sprey tesiri ve adiyabatik genişleme
Bumerang Bulutsusu’nun dondurucu sırrı, aslında sahip olduğu muazzam genişleme suratında kapalı. Ömrünün sonuna gelen bir yıldız, dış katmanlarını uzaya fırlatırken olağanın çok üzerinde bir şiddet sergiledi. Gökbilimciler bu durumu “adiyabatik genişleme” olarak tanımlıyor. Tıpkı bir sprey kutusundan çıkan gazın birdenbire genleşerek soğuması üzere, bu bulutsu da hususunu o kadar süratli dışarı itiyor ki kendi ısısını koruma etmeye fırsat bulamadan donuyor. Bu çok suratın kaynağında ise tek bir yıldızın değil, birbirine karışan iki yıldızın kütleçekimsel etkileşimi olduğu düşünülüyor.
Evrensel vakit dilimleri düşünüldüğünde, Bumerang Bulutsusu’nun bu dondurucu hali aslında bir göz kırpması kadar kısa sürecek. Yaklaşık 3 bin 500 yıldır unsurunu dışarı püskürten bu kozmik yapı, yavaş yavaş ısınma evresine girmeye başladı. Bilim insanları, bu ekstrem soğukluğun birkaç bin yıl içinde tesirini yitireceğini öngörüyor.
Bizden 5 bin ışık yılı uzakta olması nedeniyle, tahminen de şu an teleskoplarla incelediğimiz bu buz üzere görüntü gerçekte çoktan ılık bir gaz bulutuna dönüştü. Tekrar de bu keşif, kozmosun karanlık köşelerinde mutlak sıfıra yaklaşan misal “kozmik dondurucuların” sanıldığından daha yaygın olabileceğine dair kıymetli ipuçları sunuyor.
