Doğanın içinde yaşayan tüm canlılar, etraflarından gelen fizikî uyaranlara karşı bazen bizlere tuhaf gelen fakat kendi içlerinde hayati ehemmiyete sahip yansılar verir. Konutumuzu paylaştığımız minik dostlarımızın mamasını yedikten ya da keyifle sevilip okşandıktan sonra ansızın başlarını iki yana sallaması da bu farklı davranışlardan biri.

Dışarıdan bakıldığında güya görünmez bir toz bulutundan kaçıyorlarmış hissi uyandıran bu hareket, aslında bedenlerinin kusursuz işleyen bir savunma sınırı olarak tanımlanabilir. Bilim dünyası, bu ani refleksin yalnızca rastlantısal bir sarsıntı olmadığını, tam bilakis derin bir biyolojik gereksinimi karşıladığını kanıtladı.

Bu davranışın kökenine indiğimizde, karşımıza muazzam bir hudut ağı çıkıyor. Bilhassa kedilerin baş bölgesinde, bıyık köklerinde ve kulaklarının çabucak etrafında ağırlaşan hassas dokular mevcut. Exeter Üniversitesi’nde antrozooloji üzerine çalışmalar yürüten Sarah Crowley, bu hareketin temelinde hudut uçlarının uyarılması olduğunu savunuyor. Kulak yoluna giren küçücük bir toz zerresi, hafif bir rüzgar esintisi yahut yalnızca temas sonrası oluşan his, bu bölgelerdeki alıcıları harekete geçirmeye yetiyor. Hayvanlar, kendilerini rahatsız eden bu ikazcıyı adeta üzerlerinden atıp kurtulmak için otomatik bir refleks geliştirmiş durumda.

Fiziksel temasın ötesinde duygusal bir sıfırlama

Silkelenme refleksi farelerden aslanlara kadar geniş bir göğüslü kümesinde görülse de köpeklerde bu durum çok daha katmanlı bir hal alıyor. Alman kurdu üzere dik kulak yapısına sahip köpekler, kulak kanalları dış dünyaya daha açık olduğu için bu harekete daha sık başvuruyor.

Ancak bu sarsıntı her vakit yalnızca kulaktaki bir yabancı unsurla açıklanamaz. Edinburgh Üniversitesi’nden Amy Miele, tüm bedenin silkelenmesinin aslında duygusal bir “reset” yani sıfırlama fonksiyonu gördüğüne dikkat çekiyor. Ağır bir oyun seansının yahut gerilimli bir anın akabinde hayvanın tüm bedenini titretmesi, üzerindeki gerginliği boşaltmasını sağlıyor. İki köpeğin sert bir boğuşmanın akabinde durup birebir anda silkelenmeleri, fizikî gücün yerini huzurlu bir bekleyişe bırakması için en ülkü prosedür.

Refleksler birçok vakit sağlıklı bir ömrün göstergesi olsa da, birtakım durumlarda dikkatli bir gözlemci olmak da kural. Şayet bu baş sallama hareketi artık sıradan bir alışkanlığın ötesine geçip daima bir hal aldıysa, altta yatan öteki nedenler aranmalı. Kulak yolunda biriken parazitler, enfeksiyonlar ya da yabancı cisimler hayvanın istikrarını bozabilir. Uzmanlar, vaktinde müdahale edilmeyen bu tıp meselelerin işitme kayıplarına kadar varabileceğini hatırlatıyor.

Yine de birçok vakit dostunuzun bizi şaşırtan süratli sarsıntıları, yalnızca kendisini daha pak ve konforlu hissetmek ismine kullandığı doğal bir bakım formülünden ibaret…