Rüyaların yalnızca gece başımızı yastığa koyup derin bir uykuya daldığımızda kapımızı çaldığını düşünmek, insan zihninin karmaşık işleyişini hafife almak manasına gelebilir. Paris Beyin Enstitüsü tarafından yürütülen şimdiki bir çalışma, uyku ile uyanıklık ortasındaki keskin hududun aslında sanıldığından çok daha belgisiz olduğunu kanıtladı.
Araştırmacılar, düş dediğimiz canlı ve sürreal imgelerin, biz şimdi tam olarak uykuya dalmadan, hatta büsbütün uyanık olduğumuz anlarda bile zihnimizde canlanmaya başladığını keşfetti. Bu bulgular, düş görmeyi uykunun özel bir kademesi olmaktan çıkarıp beynin süreklilik arz eden bir çalışma biçimi olarak tanımlıyor.
Bilim insanları, gün içinde kestirme alışkanlığı bulunan 92 istekli üzerinde kapsamlı bir deney yürüttü. EEG başlıklarıyla donatılan iştirakçilerin beyin dalgaları anlık olarak izlenirken, makul aralıklarla uyandırılarak zihinlerinden geçenler not edildi. Elde edilen bilgiler, zihnimizin uyku ve uyanıklık ortasında dört farklı evrede serbestçe dolaştığını gösterdi. Bu evreler; anlık hatırlamalar, tetikte olma hali, tuhaf kurguların başladığı hayal gibisi durumlar ve şuurun denetimi elinde tuttuğu iradeli fikirlerden oluşuyor. Münasebetiyle beynimiz, biz fark etmesek de uyanık olduğumuz anlarda bile düş kainatına kısa ziyaretler gerçekleştiriyor.
Gerçeklik ve hayalin iç içe geçtiği anlar
Nicolas Decat önderliğindeki grup, fikir içeriklerinin uykunun fizikî hudutlarına her vakit uymadığını belirtiyor. Deney sırasında bir iştirakçi uyanık olmasına karşın zihninde uçuşan bulmacalar gördüğünü tabir ederken, bir oburu derin uykuda olmasına karşın bir sonraki günün iş planlarını son derece rasyonel formda kurgulayabiliyordu. Uzmanların “hipnagojik deneyimler” olarak isimlendirdiği bu durum, hayallerin doğum sancılarının aslında uyanıklık evresinde başladığına işaret ediyor.
Bu noktada akıllara gelen en kıymetli soru, neden yalnızca gece hayallerini hatırladığımız. Araştırmacılara nazaran bu durum büsbütün bir hafıza yanılsamasından kaynaklanıyor; zira insan zihni yalnızca ağır duygusal bağ kurduğu yahut çok sıra dışı bulduğu imgeleri kaydetmeye programlı. Gün içindeki düş gibisi hayalleri ise ekseriyetle “önemsiz” bularak unutuyoruz.
Oysa düşler, beynimizin toplumsal ilgilerden hayatta kalma maharetlerine kadar pek çok mevzuyu test ettiği inançlı bir idman alanı. Bu zihinsel provalar sayesinde gerçek dünyadaki duygusal yükleri ve toplumsal karmaşaları çok daha kolay yönetebiliyoruz.
