Antik Roma’dan günümüze kalan duvar yazıları ekseriyetle kaba latifeler yahut günlük hayata dair kolay notlarla doludur. Fakat Pompeii’de, Gümüş Düğün Konutu olarak isimlendirilen geniş bir malikanenin bahçesinde bulunan sütun üzerindeki bir karalama, arkeologların vakit algısını apayrı bir boyuta taşıdı.
Bu taşın üzerine kazınan sözler, tarihte hem günü hem ayı hem de haftanın gününü içeren birinci tam kayıt olma özelliğini taşıyor. Geçmişin tozlu sayfalarında sivil bir el tarafından atılan bu tarih imzası, antik dünyanın vakti nasıl ölçtüğüne dair değer biçilemez bir delil sunuyor.
Söz konusu yazı incelendiğinde, İmparator Neron ve Cossus Lentulus’un konsüllük yaptığı periyottan bahsedildiği görülüyor. Bu siyasi ayrıntı, tarihçilerin yazının MS 60 yılına ilişkin olduğunu kesinleştirmesine yardımcı oldu. Romalıların kendine has takvimleme yolu günümüz sistemine uyarlandığında, karşımıza MS 60 yılının 6 Şubat tarihi çıkıyor. Yazıyı asıl eşsiz kılan ayrıntı ise tarihin çabucak yanında yer alan “dies Solis” tabiri. Türkçesiyle “Güneşin günü” manasına gelen bu tabir, bugün kullandığımız Pazar gününe işaret ediyor. Böylelikle, haftanın gününün belirtildiği tarihteki en eski sivil kayıt bu sütun üzerinde beden buluyor.
Takvimdeki iki günlük sapma
Modern matematiksel hesaplamalar işin içine girdiğinde ise, MS 60 yılının 6 Şubat tarihinin aslında bir Çarşamba gününe denk geldiği anlaşıldı. Bu durum, o gün o duvara notu düşen kişinin bir kusur mı yaptığı yoksa farklı bir takvim mi kullandığı sorusunu akıllara getiriyor. Tarihçiler ve lisan uzmanları bu tutarsızlığı açıklamak için iki temel teori üzerinde duruyor. Birtakım uzmanlara nazaran bu bir kusur değil, günün başlangıç saatiyle ilgili bir algı farkıydı. Antik periyottaki kimi topluluklar günü gün doğumuyla değil, gün batımıyla başlatıyordu. Bu çeşit esaslı yol farkları, takvim hesaplamalarında bazen birkaç günlük kaymalara yol açabiliyordu.
Haftanın yedi gün olarak standartlaşması o devirde şimdi çok taze bir gelişmeydi. Romalılar klâsik olarak “nundinae” denilen dokuz günlük pazar döngülerini takip ederken, astrolojik inançlarla beslenen yedi günlük sistem topluma yavaş yavaş nüfuz etmeye başladı. Gün isimleri de o devir bilinen yedi gök cisminin; Güneş, Ay, Mars, Merkür, Jüpiter, Venüs ve Satürn’ün hareketlerine nazaran belirlendi. Bu geçiş evresinde farklı bölgelerin farklı gün sayımları yapmış olması epeyce mümkün.
Pompeii’deki bu kolay yazı, insanların vakti yalnızca yaşamakla kalmayıp onu kısımlara ayırarak mühürleme muhtaçlığının en somut örneği olarak tarihe geçti.
