Antarktika’nın kilometrelerce kalınlıktaki buz katmanları, bu sefer Dünya tarihinden değil, yıldızların vefatından kalan izlerden birini ortaya çıkardı. Bilim insanları, kıtanın derinliklerinden çıkarılan antik buz örneklerinde “Demir-60” isimli radyoaktif izotopa rastladı. Bu unsur, sadece süpernova patlamaları sırasında oluşuyor. Keşif, Güneş Sistemi’nin Samanyolu içindeki hareketine dair dikkat alımlı detaylar sunmuş durumda.
Araştırmacılara nazaran Güneş Sistemi, uzun müddettir yıldızlararası gaz, plazma ve toz bulutlarının içinden geçiyor. “Yerel Yıldızlararası Bulut” olarak isimlendirilen bu bölge, uzaydaki unsurların gezegenlere taşınmasına neden oluyor. Antarktika buzunda bulunan Demir-60 izleri de bu seyahatin somut delillerinden biri olarak bedellendiriliyor.
Çalışmanın temelini oluşturan süreç aslında yıllar evvel başladı. Bilim insanları, 2019’da Antarktika karında birinci kere Demir-60 atomları tespit etmişti. Ancak o devirde bu radyoaktif parçacıkların kaynağı kesin olarak belirlenememişti.
Bunun üzerine grup, yaşları 40 bin ila 80 bin yıl ortasında değişen 300 kilogramdan fazla buz örneği topladı. Laboratuvarda eritilen örnekler, gelişmiş kimyasal süreçler ve yüksek hassasiyetli kütle spektrometresi aygıtlarıyla tahlil edildi. Araştırmacılar, tek bir radyoaktif atomu bile ayırt edebilecek kadar ayrıntılı ölçümler yaptı. Elde edilen sonuçlarsa dikkat cazipti. Binlerce yıl öncesine ilişkin buz katmanlarında, günümüze daha yakın devirlere ilişkin örneklere kıyasla çok daha az Demir-60 bulundu. Bu farkın, Dünya’ya ulaşan yıldızlararası toz miktarının vakit içinde önemli biçimde değiştiğini gösterdiği belirtiliyor.
Güneş Sistemi’nin galaktik seyahatine dair yeni ipuçları
Uzmanlara nazaran bulunan radyoaktif izler, milyonlarca yıl evvel gerçekleşmiş uzak süpernovalardan değil, görece yakın bir bölgede yaşanan yıldız patlamalarından geliyor olabilir. Kozmik tozların, Güneş Sistemi’nin esirgeyici manyetik yapısını aşarak Dünya’ya kadar ulaştığı düşünülüyor.
Araştırma takımı ayrıyeten Güneş Sistemi’nin yaklaşık 40 bin ila 124 bin yıldır bu yıldızlararası bulutun içinde hareket ettiğini belirtiyor. Hesaplamalara nazaran insanlık, birkaç bin yıl sonra bu ağır kozmik bölgenin dışına çıkmış olacak.
Physical Review Letters mecmuasında yayımlanan çalışma, Dünya’daki buz katmanlarının sırf gezegenimizin değil, yakın yıldız etrafımızın geçmişine dair de değerli kayıtlar taşıdığını ortaya koyuyor.
