Roma ordusunun gözünde bir kumandan sadece savaş kazanmak zorunda değildi; rablerin onayını da taşımak zorundaydı. Batıl inançlar ve kehanetler, askeri kararları direkt etkileyen birer gerçeklikti. Birinci Pön Savaşı’nda konsül Publius Claudius Pulcher’in “kutsal tavuklar” ritüelini hiçe sayması bu inancın ne kadar önemli olduğunu deliller nitelikte.
Anlatılana nazaran tavuklar önlerine atılan yemi yemeyi reddedince sabırsız kumandan onları denize fırlattırdı. Akabinde gelen hezimet, Roma donanmasını paramparça etti. Cicero bu olayı aktarırken rableri küçümsemenin bedelini hatırlatmak istedi. Sezar ise tam bilakis, ilahları her şartta yanına çekmenin bir yolunu buldu.
MÖ 47 yılında Kuzey Afrika kıyılarına çıkan Sezar, bir yıl evvel Mısır’da öldürülen rakibi Pompey‘in geriye kalan kuvvetlerini ve Senato’daki muhalefeti tasfiye etmek için Tunus kıyılarına ulaşmıştı. Güç doruğuna sırf bir adım kalmıştı. Lakin tam da gemiden inerken sendeledi ve tüm askerlerin gözü önünde yüzüstü kumlara kapaklandı.
Felaketten kehanete
Sıradan bir insan için bu yalnızca utanç verici bir düşme olurdu. Roma askerleri içinse tablonun manası çok farklıydı: Başkanlarının yere kapaklanması, ilahların bu seferi lanetlediğine dair makûs bir işaretti. Ordunun içinde dehşet yayılmaya, birtakım askerlerin daha savaş başlamadan geri dönmeyi düşünmeye başladığı an gelip çatmıştı.
Romalı tarihçi Suetonius‘un aktardığına nazaran Sezar, askerlerinin yüzündeki dehşet tabirini gördüğü an durumu kavradı. Kalkmak yerine ellerini kumlara gömdü, toprağı sıkıca kavrayarak askerlere döndü ve “Seni sıkı sıkıya tutuyorum Afrika!” diye seslendi. Kıyıdaki askerler başkanlarının düşmediğini, fethedeceği toprağı selamlamak için bilerek eğildiğini sandı. Korku coşkuya dönüştü.
Bu kıvrak zekanın mirası yüzyıllar boyunca sürdü. Shakespeare’in ünlü oyununda Sezar, sara krizlerini halkın gözünde ilahi bir güç izlenimi yaratmak için şuurlu olarak kullanan bir önder olarak resmedilir. “Rome” dizisinde ise kendi yükselişini rablerin iradesi üzere göstermek için baş kahine rüşvet veren bir Sezar izleriz.
Sahildeki o düşüşün gerçek olup olmadığı tarihçiler ortasında tartışmalı olmayı sürdürüyor. Lakin seferin sonu kesin: MÖ 46’daki Thapsus Savaşı‘nda düşmanlarını yok eden Sezar, Numidya Krallığı’nı da Roma’ya katarak zaferle döndü. Lakin kumdan aldığı uğur ona fazla vefa göstermedi. Plutarkhos’un aktardığı “Mart ayının ortasından sakın” ikazını ciddiye almayan Sezar, o büyük zaferden iki yıl geçmeden Senato binasında kendi meslektaşlarının bıçaklarıyla can verdi.
