Arkeolojinin en tanınan keşiflerinden biri olan antik mumya Ötzi, bilim insanlarını şaşkına çeviren biyolojik bir gelişmeyle yine gündemde. Avusturya ile İtalya sonundaki Ötztal Alpleri’nde 5 bin 300 yıl evvel hayatını kaybeden bu antik insanın, aslında biyolojik olarak canlı bir mikroorganizma topluluğuna mesken sahipliği yaptığı anlaşıldı.
Araştırma takımları, donmuş vücuttan aldıkları örneklerle laboratuvar ortamında yeni bakteri ve mantar cinsleri üretmeyi başardı. Sürecin en dikkat alımlı noktası ise mumyadan izole edilen birtakım antik maya hücrelerinin laboratuvarda canlı biçimde çoğalması oldu. Bu durum, dondurucu soğukta korunan vücudun içinde hayatın bir biçimde sürdüğünü gösteriyor.
Buz Adam Ötzi, 1991 yılında iki dağcı tarafından tesadüfen keşfedildiğinde tıp ve tarih dünyasında büyük bir heyecan yaratmıştı. Sıfırın altındaki sıcaklık ve buzulların yapısı sayesinde dövmeli derisi, organları ve kasları hiç bozulmadan günümüze kadar ulaşan bu vücudun üzerindeki sır perdesi şimdi büsbütün aralanmış değil.
Laboratuvarda çoğalan antik hücre kolonileri
İtalya’da bulunan Eurac Araştırma Merkezi uzmanları, mumyanın derisinden ve erime suyundan aldıkları örnekleri ayrıntılı bir tahlilden geçirdi. Ötzi’nin mikrobiyal yapısının, çağdaş kent insanlarından çok antik kalıntılarla benzeştiği bu incelemelerle netleşti. Lakin 2019 yılında toplanan numunelerdeki soğuğu seven özel maya cinsleri, araştırmanın seyrini büsbütün değiştirdi. Mikrobiyolog Mohamed Sarhan, dondurucu ortamda binlerce yıl geçiren bu mayaların hala canlı olduğunu ve laboratuvarda büyüyen hücre kolonileri elde ettiklerini açıkladı.
Normal kurallarda antik DNA örnekleri zaman geçtikçe parçalanma eğilimi gösterir. Ancak Ötzi’den son periyotta alınan maya DNA’larının, on yıl evvelki örneklere nazaran çok daha uzun zincirli ve sağlam olduğu belirlendi. Uzmanlar bu yapıyı yalnızca kolay bir korunma döngüsüyle açıklamanın yetersiz kalacağını savunuyor. “Glaciozyma” ismi verilen özel bir maya cinsinin mumya üzerindeki yoğunluğunun son on yılda bariz formda artması, hücrelerin faal olarak bölünmeye ve yeni DNA’lar üretmeye devam ettiğini kanıtlıyor.
Binlerce yıllık bu hücrelerin meyyit ya da büsbütün uyku modunda olması durumunda bu türlü bir üremenin gerçekleşmesi biyolojik olarak imkansız kabul ediliyor. Ötzi’nin saklandığı eksi 6 derecelik özel odanın biyolojik aktiviteleri sanıldığı kadar engellemediği, bu keşifle birlikte anlaşıldı. 2010 yılında çok az olan hücre ölçüsünün, 2019’da tüm mikrobiyoma hakim olması ve bu mayalardan birinin midede bulunması araştırmacıları hayrete düşürdü.
Bilim insanları, Sibirya ve Güney Amerika’daki öteki donmuş mumyaların da yalnızca statik birer kalıntı olmadığını, yaşayan dinamik birer biyolojik sistem olabileceğini düşünüyor. Microbiome mecmuasında yayımlanan bu çalışma, dünyadaki tüm antik kalıntıların incelenme biçimini büsbütün değiştirecek nitelikte.
