Kuzey Afrika’nın kurak topraklarında gizlenen ve milyonlarca yıldır çözülemeyen gizemli bir materyal, çağdaş bilimin en hassas teknikleriyle nihayet mercek altına alındı. Mısır ile Libya ortasındaki hudut çizgisinde geniş bir alana yayılan, sarı renkli ve camsı bir yapıya sahip olan bu husus, bilim dünyasında “Libya Çöl Camı” olarak isimlendiriliyor.
Geçmişi yaklaşık 29 milyon yıl öncesine dayanan bu nadide modül, antik periyotlarda de büyük bir hayranlık uyandırmıştı. O denli ki Antik Mısır’ın meşhur firavunu Tutankamon’un mezarından çıkan göz alıcı takılarda ve altın süslemelerde bu eşsiz materyal kullanıldı. Uzun yıllardır kökeni hakkında kesin bir fikir birliğine varılamayan bu tabiat mirası, Milano-Bicocca Üniversitesi araştırmacılarının yürüttüğü yeni bir çalışmayla kozmik geçmişine dair çok net deliller sundu. Uzmanlar, çöl camının derinliklerinde gizli kalmış mikroskobik bir minerali inceleyerek bu şiddetli oluşum sürecinin şifrelerini çözdü.
Araştırma takımı, gelişmiş üç boyutlu kırınım metotlarından ve elektron mikroskoplarından yararlanarak epeyce hassas bir inceleme gerçekleştirdi. Bu incelemenin merkezinde, yalnızca 20 mikrometre boyutunda olan ve bir saç telinden bile daha ince yapıdaki antik bir zirkon kristali yer aldı. Jeologlar kuvvetli tabiat şartlarına karşı direnci nedeniyle geçmişin izlerini sürmek ismine zirkon mineraline sıkça başvuruyor. Lakin bu örnekte karşılaşılan mineral, alışılmışın dışında bir biçimde ağaç kollarını andıran tuhaf bir doku sergiledi. Yapılan ayrıntılı kimyasal tahliller, bu küçücük yapının iç kısmının büsbütün eridiğini, gerisinden ise saniyeler içinde ani bir donma yaşayarak kristalleştiğini netleştirdi.
Volkanik faaliyetlerin ötesindeki yüksek ısı
Bahsi geçen erime sıradan bir jeolojik olayla açıklanamayacak kadar büyük bir etkiyi işaret ediyor. Dünya’nın en dirençli mineralleri ortasında gösterilen zirkonun sıvı forma geçmesi için sıcaklığın en az 2 bin 250 santigrat derece düzeyini aşması kural. Yeryüzündeki en faal ve güçlü yanardağ lavlarının dahi en fazla bin 200 dereceye kadar ulaşabildiği göz önüne alınırsa, bu kristalin nasıl bir ısı sarmalının içinde kaldığı kolaylıkla varsayım edilebilir.
Maddenin bu derece sıra dışı bir hızla ısınıp birdenbire soğuması, olağan yer kabuğu hareketlerinin istikrarını büsbütün sarsan kaotik bir ortamı deliller nitelikte. Zirkon kısımlarının ortasına sıkışıp kalan cam damlacıklarının, etraflarını saran ana çöl camı kütlesine kıyasla daha yüksek oranda alüminyum ve zirkonyum barındırması da bu tezi kuvvetlendiriyor. Mevcut durum, kristalin ana kütleden bağımsız biçimde, havada uçuşan erimiş küçük bir damlacık halindeyken bu kaotik süreci bünyesine kaydettiğini gösterdi.
İki farklı kozmik senaryo
Bilim dünyasını asıl fikir ayrılığına düşüren nokta ise bu muazzam sıcaklığın kaynağıyla ilgili. Uzmanların bir kısmı, devasa boyutlarda bir meteorun direkt Dünya yüzeyine çarptığını ve buradaki silis zengini kayaçları saniyeler içinde cama dönüştürdüğünü ileri sürüyor. Öteki bir küme bilim insanı ise dev bir uzay kayasının yeryüzüne temas etmeden çabucak evvel atmosferde infilak ettiğini savunuyor. Bu teoriye nazaran patlama, ardında hiçbir krater bırakmadan altındaki çölü adeta eriterek bu formu ortaya çıkardı. Bölgede bugüne dek bilimsel standartları karşılayan besbelli bir meteor kraterinin tespit edilememiş olması, atmosferik patlama ihtimalini kuvvetlendirse de tartışmaları büsbütün bitirmeye yetmiyor.
Son keşif, tabiatın da geçirdiği devasa şokları tıpkı bir hafıza kartı üzere mikroskobik seviyede genlerine kazıdığını tescilledi. Elde edilen yeni bulgular iki teoriden hangisinin kesin olarak yanlışsız olduğunu tek başına ilan etmiyor. Ancak Tutankamon’un göğsünü süsleyen o gizemli sarı camın, dünyadaki hiçbir volkanik aktiviteyle izah edilemeyecek kadar ekstrem ve kaotik bir kozmik çarpışmanın sonucu olduğu artık çok daha berrak bir formda biliniyor.
