Teknolojik imkanlara bütçeyi sarsmadan ulaşabilmek, çağdaş dünyada sıradan bir durum halini aldı. Cebimizdeki aygıtların sunduğu devasa konforu çoğunlukla kanıksıyoruz. Meğer tüketici elektroniğinin emekleme devri, günümüz standartlarıyla kıyaslanamayacak kadar büyük ekonomik fedakarlıklar gerektiriyordu. Bilhassa 1980’li yıllarda itibar ve güç sembolü olarak görülen teknolojik eserler, bugünün satın alma gücüne uyarlandığında dudak uçuklatan cinsten bir maliyet tablosu ortaya koyuyor.
Görsel teknolojilerin gelişim sürecini anlamak ismine ekran fiyatlarına bakmak mantıklı bir başlangıç olabilir. Periyodun tanınan ekran teknolojilerinden 27 inç boyutundaki Sony Trinitron, piyasaya çıktığı yıllarda 850 dolarlık bir etiket taşıyordu. Bu sayı birinci bakışta makul görünebilir. Enflasyon hesabı katılarak bugünün finansal koşullarına uyarlandığında ise karşımıza yaklaşık 2 bin 500 dolarlık bir meblağ çıkıyor. Konut sinema sistemleri için bu bütçeler bugün de gözden çıkarılabiliyor ama taşınabilir tarafta işler büsbütün mantık hudutlarının ötesinde.
İletişim tarihinin birinci taşınabilir telefonu olan ve tasarımı nedeniyle “Tuğla” olarak isimlendirilen Motorola DynaTAC 8000X, 1984 yılında tam 3 bin 995 dolardan satılıyordu. Günümüz iktisadına endekslendiğinde bu meblağ, tek bir telefon için tam 12 bin 804 dolar ödemek manasına geliyor.
Mesele yalnızca bu devasa aygıtı satın almakla da bitmiyordu. Telefonu şebekeye bağlı tutabilmek ismine aylık 50 dolar sabit sınır fiyatı ödeniyordu ki bu da bugünün parasıyla 160 dolara denk geliyordu. Üzerine eklenen dakika başı konuşma fiyatları, faturaları kabartmaya yetiyordu. On saatlik şarj mühletine karşılık yalnızca 30 dakikalık konuşma müddeti sunan bu hantal teknoloji, günümüzde koleksiyoncuların elinde 18 bin dolara alıcı bulabiliyor.
Kitlesel üretime geçiş ve amiral gemisi fiyatlarının doğuşu
İlk yıllarda yüksek üretim maliyetleri ve kısıtlı kullanıcı sayısı nedeniyle fiyatları aşağı çekmek imkansızdı. Mikroçipler küçüldükçe ve hücresel ağlar dünyaya yayıldıkça maliyetler de süratle geriledi. Motorola, birinci modelden beş yıl sonra MicroTAC modelini 2 bin 995 dolara sunarak indirim trendini başlattı. 1994 yılına gelindiğinde, akıllı aygıtların öncüsü kabul edilen IBM Simon, bugünün parasıyla 2 bin 900 dolara kadar inerek çağdaş amiral gemisi düzeylerine yaklaştı.
2000’li yılların ortasında ise cep telefonları lüks olmaktan büsbütün çıktı. Motorola RAZR V3 üzere kameralı ve şık modeller geniş kitlelerin erişimine sunuldu. Bu süratli ucuzlama eğiliminin bir sonucu olarak, 2007 yılında birinci iPhone modeli çıktığında fiyat etiketi yalnızca 499 dolardı. Bu meblağ, bugünün parasıyla yaklaşık 1 bin 600 dolara tekabül ediyor. Günümüzde üst segment aygıtların pahalılığından yakınırken, geçmişte yalnızca yarım saatlik bir görüşme için servet ödenen o devri hatırlamak, kat edilen arayı net biçimde gösteriyor.
