Geçmiş nesillerin gökyüzüne bakıp kurduğu hayaller, günümüzde yörüngede aylarca kalan astronotlarla somut bir gerçeğe dönüştü. İnsanoğlu uzay boşluğunda seyahat etmeyi başarsa da bu yabancı ortamın insan biyolojisine uzun vadeli tesirleri gizemini müdafaayı sürdürdü.
NASA da, bu gizem perdesini aralamak ismine tıp tarihine geçen sıra dışı bir deneye imza attı. Genetik olarak birbirinin tıpatıp birebiri olan ikiz astronotlar Scott ve Mark Kelly, uzay ortamının insan bedenini moleküler seviyede nasıl şekillendirdiğini anlamak için eşsiz bir araştırmanın kesimi oldu.
Araştırma kapsamında Scott Kelly, Milletlerarası Uzay İstasyonu’nda kesintisiz 340 gün geçirirken, ikiz kardeşi Mark Kelly ise Dünya’da kalarak denetim kümesini oluşturdu. İki yıl boyunca her iki kardeşten tertipli biyolojik örnekler toplayan uzmanlar, uzay seyahatinin bitiminde dikkat alımlı bilgilere ulaştı. Scott’ın uzunluğunun yer çekimsiz ortamda uzadığı, kas kütlesinin azaldığı ve Dünya’daki kardeşine kıyasla milisaniyelerle ölçülecek seviyede daha yavaş yaşlandığı saptandı. Periyodun medyasında çıkan “DNA’sı büsbütün değişti” tezlerinin bilakis, kardeşlerin genetik şifresi birebir kaldı; lakin genlerin çalışma ve kendini söz etme biçimi esaslı bir değişime uğradı. Astronotun yeryüzüne dönmesinin üzerinden altı ay geçmesine karşın, bağışıklık sistemi ve DNA tamiriyle ilgili 811 geninin hala uzaydaki reaksiyon modunda kaldığı gözlendi.
Telomerlerin şaşırtan reaksiyonu ve zihinsel performans
Çalışmanın en çarpıcı bulgusu ise yaşlanma sürecini denetim eden ve kromozomların uçlarında yer alan telomer kapakçıklarında ortaya çıktı. İnsan yaşlandıkça kısalması beklenen bu kollayıcı yapılar, Scott uzaydayken şaşırtan bir biçimde uzama gösterdi. Dünya’ya dönüşün akabinde süratle eski boyutlarına dönen bu hücre bileşenleri, uzay ortamının yaşlanma biyolojisi üzerindeki süreksiz tesirini kanıtladı. Öte yandan madalyonun başka yüzünde zihinsel süreçler yer alıyordu. Yeryüzüne ayak basan Scott’ın bilişsel sürat ve doğruluk testlerindeki performansı besbelli halde düştü ve bu gerileme uzun mühlet devam etti.
Tek bir ikiz çifti üzerinde yürütülen bu çalışma, elde edilen bilgilerin genel bir insan biyolojisi kuralı mı yoksa Scott’ın bünyesine özel bir durum mu olduğunu netleştirmek için yeni araştırmalara da kapı açıyor. NASA, Mars üzere çok daha uzak maksatlara yapılacak seyahatlerde astronotları korumak için bu bilgileri temel bir rehber olarak kabul ediyor.
