Dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen ancak neredeyse hiç konuşulmayan bir virüs var: Human T-lymphotropic virus type 1, yani HTLV-1. HIV ve HPV kadar bilinmese de, bu virüs en az onlar kadar kıymetli bir sıhhat tehdidi oluşturuyor. Üstelik yıllardır ortamızda.
HTLV-1, HIV ile tıpkı aileye ilişkin bir retrovirüs. Birinci kere 1980 yılında tanımlandı. Kan yoluyla, cinsel temasla ve anne sütüyle bulaşabiliyor. HIV üzere, bedene bir defa girdikten sonra ömür uzunluğu kalıyor. En tehlikeli taraflarından biri, virüsün insan hücrelerinin içine yerleşerek bağışıklık sisteminden gizlenebilmesi. Yani beden, içinde bu virüs varken bile onun farkına varamayabiliyor.
Dünya çapında milyonlarca taşıyıcı var
Dünya Sıhhat Örgütü’nün 2012 datalarına nazaran, dünya genelinde 5 ila 10 milyon ortasında insan HTLV-1 taşıyıcısı. Lakin birçok ülkede bu virüs için nizamlı tarama yapılmadığı için gerçek sayı çok daha yüksek olabilir. Ayrıyeten virüs, bayanlarda erkeklere oranla daha sık görülüyor, lakin bu farkın neden kaynaklandığı şimdi net değil.
HTLV-1’in coğrafik dağılımı da dikkat cazip. Japonya’nın güneybatısı, Sahra Altı Afrika, Karayipler, Güney Amerika, Orta Doğu’nun birtakım bölgeleri ve Avustralya’daki yerli topluluklar, virüsün en ağır görüldüğü alanlar ortasında yer alıyor.
İlginç bir nokta da şu: Bu virüs sırf yaklaşık 50 yıl evvel keşfedilmiş olsa da, bilim insanları onun insanlıkla olan geçmişinin 20 bin yıldan daha eskiye dayandığını düşünüyor.
Belirtileri neler?
HTLV-1 taşıyan birçok kişi, virüsü yıllar boyunca hiçbir belirti göstermeden taşıyabiliyor. Lakin birtakım olaylarda önemli sıhhat meseleleri ortaya çıkabiliyor. Virüsle kontaklı en bilinen hastalıklardan biri, hudut sistemini etkileyen ve ilerleyici bir durum olan HAM/TSP (HTLV-1 ile alakalı miyelopati/tropikal spastik paraparezi). Bu hastalık kas zayıflığına, spazmlara ve yürüme zorluklarına yol açabiliyor. Ender de olsa gözlerde, akciğerlerde ve ciltte sıkıntılar görülebiliyor.
HAM/TSP ekseriyetle ölümcül değil, fakat vakit içinde ilerleyen bir hastalık. Erken teşhisle hayat kalitesi bir mühlet korunabiliyor.
HTLV-1’in en önemli sonuçlarından biri ise yetişkin T-hücreli lösemi/lenfoma (ATL) ismi verilen ender bir kanser tipi. İnsanlarda kansere yol açtığı bilinen tek retrovirüs olan HTLV-1, bu istikametiyle bilim dünyasında başka bir yere sahip. Virüsü taşıyan her bireyde ATL gelişmiyor; bu oran %2 ila %5 ortasında değişiyor. Fakat ATL geliştiğinde tablo hayli ağır. Bilhassa agresif cinslerinde, teşhis konulduktan sonraki hayat müddeti bir yılın altına düşebiliyor.
İlacı var mı?
Yıllardır net bir tedavisi olmayan HTLV-1’e karşı sonunda umut ışığı yandı. Avustralya’daki Walter and Eliza Hall Tıp Araştırma Enstitüsü ve Peter Doherty Enfeksiyon ve Bağışıklık Enstitüsü, on yıl süren bir araştırma sonunda kıymetli bir muvaffakiyete imza attı. Bilim insanları, HTLV-1 enfeksiyonunu canlı bir organizmada birinci defa baskılamayı başardı.
Araştırma kapsamında geliştirilen özel bir fare modeli sayesinde, hem dünya genelinde yaygın olan hem de yalnızca Avustralya’daki Yerli topluluklarda görülen virüs cinsleri incelendi. Denemelerde HIV tedavisinde halihazırda kullanılan tenofovir ve dolutegravir isimli ilaçlar kullanıldı. Sonuçlar ise umut vericiydi: Bu ilaçlar, HTLV-1 virüsünü baskılayabiliyor.
Araştırmanın baş muharrirlerinden Dr. Doerflinger, “Bu ilaçların inançlı olduğunu zati biliyoruz. Artık HTLV-1 için de kullanılabileceğini gösterdik” dedi. Çalışmanın öbür müellifi Prof. Damian Purcell ise, “Bu virüsün yayılmasını durdurmak ve yol açtığı hastalıkları sona erdirmek için elimizde gerçek bir fırsat olabilir” açıklamasını yaptı.
Araştırma takımı artık bir sonraki adıma geçmeye hazırlanıyor: İnsan denemeleri. Şayet her şey planlandığı üzere ilerlerse, HTLV-1 için özel olarak geliştirilen birinci ilaç tedavilerinin yakın gelecekte kullanıma sunulması mümkün hale gelebilir.
Söz konusu çalışma, bilim dünyasının itibarlı yayınlarından Cell mecmuasında yayımlandı.
