Domuzdan beşere organ nakli, yani ksenotransplantasyon, uzun müddettir bilim insanlarının ilgisini çeken bir alan. Çin’deki araştırmacılar, genetiği değiştirilmiş bir domuz akciğerini birinci kere yaşayan bir insan bedenine nakletti. Nature Medicine mecmuasında yayımlanan bu çalışma, kelam konusu akciğerin dokuz gün boyunca hayatta kaldığını ve bedende fonksiyonunu sürdürdüğünü rapor etti. Araştırmacılar, bu tıp organların uzun vadeli ahengini sağlamak için daha fazla çalışmanın gerekli olduğunu belirtti.
Dünya genelinde organ bağışı gereksinimi önemli boyutlara ulaşmış durumda. Yalnızca ABD’de 100.000’den fazla kişi bağışlanan bir organ için beklerken, yılda 5.000’den fazla kişi organ bulamadan hayatını kaybediyor. Bu durum, bilim insanlarını ksenotransplantasyonun vaat ettiği tahliller konusunda uzun müddettir umutlu kılıyor.
Gen düzenleme teknolojileri sayesinde, insan bedenine daha uyumlu domuz organları oluşturmak artık mümkün hale geldi. Örneğin, yapılan genetik modifikasyonlardan biri, domuz kaslarının insanlarda bulunmayan alfa-gal şekerini üretme yeteneğini ortadan kaldırıyor. Bu cins değişiklikler, organların insan bedeninde reddedilme riskini azaltmayı hedefliyor.
Domuz akciğer naklinde birinci deney
Son yıllarda genetiği değiştirilmiş domuzlardan insanlara böbrek, karaciğer ve kalp nakilleri muvaffakiyetle gerçekleştirildi. Lakin Çin’deki bu çalışma, genetiği değiştirilmiş bir akciğerin insan bedenine nakledildiği birinci kaydedilmiş örnek olarak öne çıkıyor.
Araştırmada, beyin vefatı gerçekleşmiş 39 yaşındaki bir bireye domuzun sol akciğeri nakledildi ve bağışıklık baskılayıcı tedavi uygulandı. Araştırmacılar, akciğerin beden tarafından çabucak reddedilmediğini ve dokuz gün boyunca fonksiyonunu sürdürdüğünü gözlemledi. Lakin, bir gün içinde kan akışındaki ani değişiklik nedeniyle akciğerde hasar oluştu. Üçüncü ve altıncı günlerde, alıcının bağışıklık sistemi akciğere karşı antikor yansısı gösterdi. Bir ölçü güzelleşme gözlemlense de deneme dokuzuncu günde sonlandırıldı.
Zorluklar ve gelecek perspektifi
Bu çalışma, domuzdan beşere akciğer naklinin mümkün olabileceğini gösterse de klinik uygulamaya geçmenin hala uzak olduğunu ortaya koyuyor. Organ reddi ve enfeksiyon riskleri, bu alandaki en önemli pürüzler ortasında yer alıyor.
Ksenotransplantasyon hala erken evrede. Genetiği değiştirilmiş böbrek ve kalplerin deneysel olarak canlı alıcılara nakledildiği çalışmalar mevcut, ancak bu organlar uzun mühlet dayanamayabiliyor. Örneğin, 53 yaşındaki Towana Looney’ye yapılan domuz böbreği nakli dört ay sonra başarısız olmuş ve hasta yine diyalize dönmek zorunda kalmıştı.
Bilim insanları bu tecrübelerden çok şey öğreniyor. Maksat, domuz organlarını insan bedenine uyumlu hale getirecek gerçek genetik modifikasyonları ve reddi önleyici ilaç rejimlerini belirlemek. Teknoloji süratle ilerliyor ve yakın gelecekte ksenotransplantasyonun daha inançlı ve yaygın uygulanabilir olması bekleniyor.
Şubat ayında FDA, eGenesis ve United Therapeutics şirketlerine böbrek yetmezliği olan şahıslar için faz I klinik denemelerinde ilerleme müsaadesi verdi. Nisan ayında ise eGenesis’e, karaciğer nakli için başka bir faz I denemesi onayı verildi.
