15. yüzyılın sonlarına gerçek Avrupalılar Atlantik’i aşarak dünyanın büyük bir kısmını kolonileştirmeye başladılar. Bu yayılmanın temelinde iki değerli faktör öne çıkıyordu: Gemiler ve ateşli silahlar.
Yeni yayımlanan bir araştırmaya nazaran, 500 yıl evvel İsveç kıyılarında batan Danimarka-Norveç donanmasının amiral gemisi Gribshunden, geç ortaçağ topçuluğu hakkında eşsiz bilgiler sunuyor. Bu batık, Keşif Çağı’ndan günümüze ulaşan en güzel korunmuş gemi örneklerinden biri olarak bedellendiriliyor. Keşif Çağı, Kristof Kolomb’un 1492’deki seferiyle başlamış ve 17. yüzyıla kadar süren, Avrupa’nın dünya hakimiyetini simgeleyen ikonik ve sert bir periyodu kapsıyor.
Araştırmacılar çalışmada şunları belirtiyor: “Gribshunden ender bulunan bir arkeolojik kaynak. Ahşap yapısı ve bilhassa meşe top yatağı üzere kesimleri günümüze kadar ulaşmış geç ortaçağ carvel savaş gemilerinin en eksiksiz örneği. Ayrıyeten gemi üzerinde, yüzyıllar evvel batmış başka gemilerde nadiren bulunan organik gereçler de korunmuş durumda.”
Geminin batığı, dalgıçlar tarafından 1971 yılında tesadüfen keşfedildi, lakin resmi arkeolojik hafriyatlar 2000’li yılların başında başlası.
Düşman gemilerine karşı küçük toplar
Gribshunden, en az 50 küçük kalibreli top barındırıyordu. Bu toplar, demir çekirdekli kurşun mermilerle donatılmıştı ve düşman gemilerinin mürettebatına yakın uzaklıktan saldırmak için kullanılıyordu. Birden fazla dövme demir top denizin tabanında kaybolmuş olsa da, araştırmacılar ahşap top yatakları üzerindeki izlerini inceleyerek bu silahları dijital ortamda tekrar canlandırabildiler.
Araştırmacılar, gemi ve topların bir ortaya geldiği bu yapının incelenmesinin, 16. yüzyıl ortalarına kadar süren tasarım ve mühendislik sürecini anlamak açısından çok kıymetli olduğunu belirtiyor: “Bu çalışma, gemi imalcileri ve topçuların ortaçağ sonu teknolojisini nasıl mükemmelleştirdiğini ve üç yüzyıl boyunca değişmeden kalan formu nasıl oluşturduğunu anlamamıza yardımcı oluyor.”
Gribshunden, 1483-1484 yılları ortasında Rotterdam yakınlarında inşa edilmiş ve 1485’te Danimarka ulusal bütçesinin yaklaşık %8’ini temsil ediyordu. Araştırmacılar, Kral Hans’ın bu gemiyi keşif için değil, bir yüzen şato olarak kullandığını belirtiyor. Kral, gemiyi ekonomik, diplomatik, toplumsal ve kültürel güç gösterisi yapmak için kullanıyor, geminin askeri gücünü de art planda takviye olarak bulunduruyordu.
Keşif Çağı’na katılmama sebebi
Peki Kral Hans, Viking cetlerinin gurur duyacağı keşif seferlerine neden katılmadı? Araştırmacılar, onun Baltık bölgesindeki egemenliğini sağlamlaştırmakla daha çok ilgilendiğini öne sürüyor. Ayrıyeten, 1493’te Papa VI. Alexander İspanya’ya Amerika kıtası üzerindeki hakları verirken, Hans muhtemelen aforoz edilmek istemiyordu. Hint Okyanusu konusunda ise İspanya ve Portekiz anlaşarak bu bölgenin Portekiz’in alanı olduğunu kabul etmişti.
Gribshunden’in sonu
Haziran 1495’te, gemi İsveç’in Ronneby kenti açıklarında demirliyken alev aldı. Kral Hans o sırada gemide değildi. Hafriyatlarda bulunan toplardan kimileri, mermilerin patlama sırasında gemi içinde ricoche yapması nedeniyle bir yahut iki tarafı düzleşmiş halde bulundu.
Gribshunden araştırması, son yıllarda ortaya çıkan öteki tarihi gemi batıklarıyla birlikte, insanlığın binlerce yıl boyunca nasıl seyahat ettiğini, ticaret yaptığını ve dünyayı şekillendirdiğini anlamamıza katkı sağlıyor.
