Kuzey Afrika ülkesi Fas, uzun yıllardır güneş ve rüzgar üzere doğal kaynaklara sahip olmasına karşın, fosil yakıt açısından epey yoksul bir ülke pozisyonundaydı. Bu durum, Fas’ın güç gereksinimini büyük ölçüde ithalat yoluyla karşılamak zorunda kalmasına yol açtı. Fakat yaklaşık 15 yıl evvel başlayan stratejik dönüşüm sayesinde ülke, güçte dışa bağımlılığını azaltma yolunda değerli adımlar attı.
Bu dönüşümde en dikkat alımlı gelişmelerden biri, dev yenilenebilir güç yatırımları oldu. Bilhassa Ouarzazate kentinde kurulan ve dünyanın en büyük ağırlaştırılmış güneş gücü santrallerinden biri olarak gösterilen 9 milyar dolarlık tesis, bugün 510 megawatt kapasiteyle çalışıyor. Fas, halihazırda elektrik muhtaçlığının yaklaşık dörtte birini yenilenebilir kaynaklardan sağlarken, 2030’a kadar bu oranı yüzde 50’nin üzerine, 2050’ye kadar ise yüzde 80’e çıkarmayı hedefliyor.
Avrupa için yeni bir güç kapısı
Fas, yalnızca kendi güç gereksinimini karşılamayı değil, tıpkı vakitte güçte bir ihracatçı ülke olmayı da hedefliyor. Daha evvel Birleşik Krallık’a elektrik ihracı planları yapılmış, lakin bu görüşmeler sonuçsuz kalmıştı. Artık ise çok daha kapsamlı bir proje gündemde: Sila Atlantik…
Bu yeni plan, Fas’tan başlayarak Portekiz, İspanya, Fransa, Belçika ve Hollanda kıyılarını takip eden ve nihayetinde Almanya’nın elektrik şebekelerine bağlanacak 4.800 kilometrelik bir deniz altı güç hattı kurmayı öngörüyor. Proje tamamlandığında, yılda 26 terawatt-saat pak güç Almanya’ya ulaştırılabilecek. Bu, Almanya’nın yıllık elektrik tüketiminin yaklaşık yüzde 5’ine denk geliyor.
Proje, güç bölümünde tanınan EnBW ve Orsted üzere firmaların tecrübeli yöneticileri tarafından yürütülüyor. Projenin sahibi ve işletmecisi ise X-Links Germany GmbH olacak. Ayrıyeten, E.ON, Uniper ve Octopus Energy üzere Avrupa’nın önde gelen güç şirketlerinin de projeyle ilgilendiği bildiriliyor.
Yaklaşık 40 milyar avro üzere devasa bir maliyete sahip olması beklenen proje, tıpkı vakitte devlet garantilerine muhtaçlık duyabilir. Bu da, proje hayata geçerse bile siyasi ve ekonomik açıdan değerli tartışmaları beraberinde getirecektir.
Desertec’in akabinde yeni bir talih mı?
Sila Atlantik, geçmişte büyük umutlarla gündeme gelen fakat başarısızlıkla sonuçlanan Desertec teşebbüsünü akıllara getiriyor. 2009 yılında başlatılan Desertec projesi, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki güneş ve rüzgar gücü kaynaklarını Avrupa’ya taşımayı hedefliyordu. Lakin yüksek maliyetler, siyasi belirsizlikler ve teknolojik sınırlamalar nedeniyle proje rafa kaldırıldı.
Aradan geçen yıllarda, hem yenilenebilir güç teknolojileri hem de deniz altı yüksek voltaj gerçek akım (HVDC) iletim sınırlarında kıymetli ilerlemeler sağlandı. Bugün, bu kablolar sayesinde elektrik, büyük kayıplar yaşanmadan kıtalar ortasında taşınabiliyor. Bu da Sila Atlantik projesinin uygulanabilirliğini artırıyor.
Almanya için ne manaya geliyor?
Almanya açısından bu projenin birçok avantajı var. Öncelikle, artan arz sayesinde elektrik fiyatlarında düşüş bekleniyor. Tıpkı vakitte, karbon emisyonlarının azalması ve şebeke altyapısına yapılacak yatırımların azalması üzere çevresel ve ekonomik katkılar da kelam konusu. Güney Almanya üzere güç arzı daha düşük olan bölgeler, bu sınır sayesinde daha emniyetli elektrik erişimine kavuşabilir. Bilhassa son periyotta yapay zeka ve büyük data merkezlerinin süratle artan güç talebi göz önüne alındığında, bu projenin Almanya’nın uzun vadeli güç stratejileri açısından büyük kıymet taşıdığı açık.
Sila Atlantik’in marka tescili de resmi olarak Almanya Patent ve Marka Ofisi’ne yapıldı ve 5 Mayıs’ta onaylandı. Bu gelişme, projenin ardındaki vizyonun önemli ve uzun soluklu olduğunun göstergesi olarak bedellendiriliyor.
Fas için ne manaya geliyor?
Sila Atlantik, Fas için sırf ekonomik bir fırsat değil; tıpkı vakitte ülkenin Avrupa ile olan stratejik bağlarını güçlendirecek bir adım olabilir. Fas, Sahra Çölü’nün sonsuz güneşi ve rüzgarı sayesinde Avrupa’nın güç dönüşümünde kritik bir rol oynamaya aday. Fakat bu iş birliğinin sürdürülebilir, adil ve karşılıklı yarar temelinde kurulması büyük kıymet taşıyor.
Zira geçmişte Desertec örneğinde olduğu üzere, birtakım uzmanlar bu çeşit projelerin “enerji sömürgeciliği” riski taşıdığına dikkat çekiyor. Afrika’nın doğal kaynaklarının Avrupa’nın çok tüketim alışkanlıklarına hizmet etmesi fikri, kıtadaki birçok etraf ve kalkınma savunucusu tarafından tasayla karşılanıyor.
Afrikalı kimi akademisyen ve aktivistler, bu projelerin bölgede kalıcı istihdam, teknoloji transferi ve altyapı gelişimi yaratmaması halinde, sırf bir “yeşil ambalajla sunulan” yeni bir sömürü biçimi olacağı ikazında bulunuyor.
…Ve soru işaretleri
Tüm bu vaatlerin yanında, projenin hayata geçmesi hala önemli pürüzlerle karşı karşıya. Öncelikle, deniz altı kabloların üretiminde yaşanan global tedarik sorunları dikkate alındığında, Fas’ta özel bir üretim tesisi kurulması gerekebilir. Ayrıyeten, projenin geçeceği beş ülkenin her birinden alınması gereken müsaadeler ve uyulması gereken regülasyonlar, süreci karmaşık hale getiriyor.
En optimist kestirimlere nazaran, Sila Atlantik’ten birinci elektrik iletimi 2034 yılında başlayabilecek. Projenin tam kapasiteye ulaşması ise 2040 yılını bulabilir.
