Yirminci yüzyılın ortaları, insanlık için hem yıkımların hem de büyük atılımların çağı oldu. Bilhassa Soğuk Savaş’ın yarattığı tansiyon, bilimi ve teknolojiyi gibisi görülmemiş bir süratle ileriye taşıdı. ABD ve Sovyetler Birliği ortasındaki uzay yarışı, gezegenler ortası seyahat hayalini gerçeğe dönüştürmenin en büyük itici gücüydü. Her iki muhteşem güç de, Dünya yörüngesinin ötesine geçmek, Ay’a ulaşmak ve bu alanda üstünlük kurmak için kıyasıya bir uğraş içindeydi.
Bu heyecan verici yarışın birinci kilometre taşlarından biri, 1966 yılında Sovyetler Birliği tarafından atıldı. Mart 1966’da fırlatılan Luna 10, Ay’ın etrafına yerleşen birinci yapay uydu oldu. Bu insansız araç, Ay yüzeyini ve kozmik radyasyonu incelemek için bilimsel aletler taşıyordu. Kısa bir müddet sonra, misal bir vazifeyle Luna 12 de uzaya gönderildi.
NASA’nın kayıtlarına nazaran, Luna 10, 3 Nisan 1966’da Ay merkezli bir yörüngeye oturdu. Ay’a en yakın noktasında 350 km, en uzak noktasında ise 1.015 km arada yaklaşık 2 saat 58 dakikalık bir dönemde Ay etrafında döndü. Vazifesi tamamlandıktan sonra bir mühlet yörüngede kalan uydu, daha sonra Ay yüzeyine çarparak misyonunu sonlandırdı. Bu muvaffakiyet, Sovyetler Birliği’nin uzay yarışında değerli bir üstünlük sağladığını gösteriyordu.
İnsansız misyonlar ve Zond programı
Ay’a insan gönderme gayesiyle hem Sovyetler hem de ABD, farklı stratejiler izliyordu. Sovyetler Birliği, bu gayeyle iki başka program yürüttü: Ağır yük N1 roketiyle beşerli Ay vazifesi programı ve daha hafif bir roket olan Proton‘la fırlatılan Zond programı. Zond, temel olarak, Ay’a gidiş ve dönüş seyahatleri için özel olarak tasarlanmış bir Soyuz uzay aracıydı. Fakat bu program, beklenmedik teknik sıkıntılar ve navigasyon yanlışlarıyla boğuştu.
Mart 1968’de fırlatılan Zond 4, Ay yörüngesine giremedi lakin Dünya’dan Ay’a kadar uzanacak bir araya ulaşmayı başardı. Ne yazık ki, navigasyon meseleleri nedeniyle inançlı bir iniş yapamadı. Lakin Zond serisinin en dikkat cazip vazifesi, Eylül 1968’de fırlatılan Zond 5 oldu. Bu araç, mürettebatı olmamasına karşın, uzay seyahatinin biyolojik tesirlerini incelemek gayesiyle iki bozkır kaplumbağası, meyve sinekleri, bitkiler ve solucanlarla uzaya gönderildi.
Zond 5, 15 Eylül 1968’de Baykonur’dan fırlatıldıktan sonra üç günlük bir seyahatle Ay’ın uzak yüzeyinin yaklaşık 1.950 km üzerinden geçti ve Dünya’ya geri döndü. Kapsül, navigasyon sistemindeki kusurlara karşın muvaffakiyetle Hint Okyanusu’na iniş yaptı ve Sovyet deniz kuvvetleri tarafından kurtarıldı. Kapsül Moskova’ya getirildiğinde, içindeki kaplumbağaların, yalnızca bir ölçü kilo kaybetmiş olsalar da büsbütün sağlıklı oldukları görüldü.
…Ve dönüm noktası
Zond 5’in bu başarılı geri dönüşü, ABD’de büyük bir alarma yol açtı. Sovyetlerin kısa müddette beşerli bir misyonla Ay’ı turlayabileceği kaygısı, ABD’deki uzay programlarının suratını artırmasına neden oldu. Bu durumun tesiriyle ABD, Aralık 1968’de Apollo 8 vazifesini Ay etrafına göndererek güç istikrarını lehine çevirmeye başladı.
Her ne kadar Zond serisi, teknik sınırlamalar ve navigasyon sıkıntıları nedeniyle istenen amaçlara tam olarak ulaşamasa da, Zond 5’in canlılarla döndüğü bu misyon, insanlığın uzaydaki seyahat tarihinde kıymetli bir dönüm noktası olarak yerini aldı.
