Evrenin bir yerlerinde gelişmiş uzaylı uygarlıkların var olup olmadığı, bilim dünyasının en temel sorularından biri olmayı sürdürüyor. Lakin bu soruya verilen cevaplar, her yeni araştırmayla birlikte biraz daha karmaşık hale geliyor. Son olarak, Avusturya Bilimler Akademisi’nden araştırmacılar, zeki hayatın ortaya çıkabilmesi için gerekli şartların sanılandan çok daha seçkin olabileceğini öne sürdü.
Manuel Scherf ve Helmut Lammer tarafından yürütülen çalışma, bu ay Helsinki’de düzenlenen Europlanet Bilim Kongresi’nde sunuldu. Araştırmaya nazaran, gelişmiş hayat formlarının oluşması sırf sıvı suyun varlığıyla açıklanamayacak kadar karmaşık şartlar gerektiriyor. Bilhassa Dünya’daki üzere teknolojik bir uygarlığın evrimleşebilmesi için bir gezegenin makul çevresel ve kimyasal dengeyi uzun mühlet koruyabilmesi kaide.
Levha tektoniği olmadan olmaz
Çalışmanın temel bulgularından biri, levha tektoniğinin gelişmiş bir biyosferin sürdürülmesinde kritik rol oynadığı. Bu jeolojik süreç, atmosferdeki karbondioksit ölçüsünü düzenleyerek gezegenin sıcaklığının denetim altında tutulmasını sağlıyor. Şayet atmosferde kâfi karbondioksit olmazsa, fotosentez durabiliyor; fazla karbondioksit ise sera tesiriyle gezegeni yaşanmaz hale getirebiliyor.
Ancak levha tektoniği bile tek başına kâfi değil. Çünkü vakit içinde, gezegenin atmosferinden gereğince karbondioksit çekilmiş olabilir ve bu da fotosentezin sona ermesine neden olabilir. Scherf, Dünya’da bunun 200 milyon ile 1 milyar yıl ortasında bir müddette gerçekleşeceğini öngörüyor. Bu nedenle, zeki ömrün ortaya çıkması için gereken mühlete kıyasla daha uzun ömürlü bir biyosfer, gelişmiş ömrün evrimi açısından hayati ehemmiyet taşıyor. Dünya’da bu süreç yaklaşık 4,5 milyar yıl sürdü.
Oksijen teknoloji için de gerekli
Araştırmada öne çıkan bir başka nokta ise atmosferin bileşimi. Teknolojik bir uygarlığın ortaya çıkabilmesi için sadece canlıların hayatta kalmasına uygun şartlar değil, tıpkı vakitte belli bir atmosferik yapı da gerekiyor. Bilhassa oksijenin, tarihi süreçte teknolojik gelişmeler açısından kilit rol oynadığı vurgulanıyor.
Oksijenin sırf teneffüs için değil, birebir vakitte ateşin varlığı için de kritik bir öge olduğu belirtiliyor. Atmosferdeki oksijen oranı yüzde 18’in altına düştüğünde, açık alevin sürdürülebilir olması zorlaşıyor. Bu da metal sürece, pişirme, ısınma ve çeşitli araç-gereç üretimi üzere birçok teknolojik adımın gerçekleşmesini imkânsız hale getirebilir.
Ekip, farklı atmosfer ve gezegen şartları altında biyosferlerin ne kadar müddet dayanabileceğini ve bu müddetin teknolojik uygarlıkların evrimleşmesi için kâfi olup olmadığını görmek gayesiyle modeller oluşturdu. Sonuçlar, Samanyolu’nda Dünya’ya benzeri zeki bir uygarlığın var olma mümkünlüğünün hayli düşük olduğunu gösterdi.
Hesaplamalara nazaran, şayet bu türlü bir uygarlık varsa, bize en yakın pozisyonu yaklaşık 33.000 ışık yılı uzaklıkta olabilir. Ayrıyeten bu uygarlığın, bizimle birebir vakit diliminde varlık göstermesi için en az 280.000 yıl, tahminen de daha uzun bir mühlet boyunca hayatta kalmış olması gerekiyor.
Başka bir deyişle, sadece uygun gezegen şartlarının sağlanması değil, bu şartların milyarlarca yıl boyunca istikrarını koruyabilmesi gerekiyor. Bu da, kozmostaki zeki ömür ihtimalini hayli daraltıyor.
Yine de aramak anlamsız değil
Araştırmacılar her şeye karşın, Dünya dışı zeka arayışının (SETI) devam etmesi gerektiği görüşünde. Scherf, “Zeki hayat formları kainatta az olabilir, lakin bunu kesin olarak öğrenmenin tek yolu onları aramaktır” diyor. Ona nazaran, şayet bu aramalar sonuçsuz kalırsa, bu mevcut kuramsal çerçevenin güçlendiği manasına gelir. Lakin şayet bir iz bulunursa, bu insanlık tarihi açısından bilimsel manada en büyük kırılmalardan biri olabilir.
