Kuzey Kutbu, son yıllarda sırf tabiat bilimcilerin değil, büyük güçlerin de dikkatini çeken bir bölgeye dönüştü. Arktik üzerindeki rekabet büyürken, Çin birinci sefer mürettebatlı bir sualtı aracıyla bu bölgedeki buz katmanının altına inmeyi başardı. Bu dalış, ülkenin derin deniz araştırmalarındaki en tezli adımlarından biri olarak bedellendiriliyor.
Geçtiğimiz hafta dört Çin araştırma gemisinden oluşan filo, Arktik Okyanusu’ndaki geniş kapsamlı keşif vazifesini tamamlayarak Şanghay’a döndü. Çin’in bugüne kadarki en büyük kutup araştırması olarak tanımlanan bu misyonda, denizaltı “Jiaolong”un gerçekleştirdiği dalış öne çıkan muvaffakiyetler ortasında yer aldı. Jiaolong’un buzla kaplı suların altına mürettebatla birlikte inmesi, bugüne dek sırf birkaç ülkenin gerçekleştirebildiği bir hareketti.
Buzun altında navigasyon ve hayatta kalma mücadelesi
Kutup sularının altında seyir yapmak, teknolojik olarak en karmaşık deniz operasyonlarından biri olarak biliniyor. Ağır buz katmanı, irtibatı ve istikamet bulmayı neredeyse imkansız hale getiriyor. Uydu irtibatları buzun altına ulaşamıyor, yüzey gemileriyle direkt temas kurmak zorlaşıyor. Ayrıyeten bölgedeki donma noktasına yakın sıcaklıklar, motor sistemleri ve mekanik donanımlar için önemli riskler oluşturuyor.
Buz katmanının altındaki seyir, sırf mühendislik marifeti değil, aynı vakitte yüksek seviyede hesaplama ve uyum da gerektiriyor. Zira Arktik sularında sürüklenen buz kütleleriyle çarpışma riski her vakit var. Bu nedenle mürettebatlı vazifeler, hem teknik hem de fizikî açıdan son derece yüksek bir hassasiyet istiyor.
Sadece birkaç ülke bunu başarabildi
Arktik’te buzların altına yapılan birinci dalışlar, Soğuk Savaş devrinde ABD tarafından gerçekleştirilmişti. 1958’de nükleer denizaltı USS Nautilus’un Kuzey Kutbu’nun altından geçişi, o devir için bir dönüm noktasıydı. Ardından Sovyetler Birliği, 1962’de kendi denizaltısı “Leninski Komsomolets” ile benzeri bir muvaffakiyet elde etti. İngiltere ise 1971 yılında HMS Dreadnought ile kutup buzlarının altına inmeyi başaran ülkeler ortasına katıldı.
Şimdi bu listeye Çin de eklenmiş durumda. Mürettebatlı Jiaolong dalışı, Pekin’in deniz araştırmalarında geldiği teknolojik noktayı da gözler önüne seriyor.
Yeni devrin Arktik yarışı
Kuzey Kutbu uzun müddet sadece bilimsel keşiflerin odağındaydı. Fakat 2007 yılında Rusya’nın küçük denizaltıları Mir-1 ve Mir-2’yle bölgenin deniz tabanına kendi bayrağını dikmesi, Arktik’i jeopolitik rekabetin merkezine taşıdı. Bu atak, bölgenin kaynakları üzerindeki hak tezlerini tekrar gündeme getirdi.
Çin’in artan ilgisi de tam bu noktada ehemmiyet kazanıyor. Eriyen buzullar, Arktik’in sadece güç ve maden rezervleri açısından değil, yeni ticaret rotaları bakımından da stratejik hale gelmesine yol açtı. Bu da ABD, Rusya ve Çin üzere ülkeleri bölge üzerinde daha aktif olma yarışına soktu.
Pekin idaresi, 2015 yılında Kuzey Kutbu’nu “yeni bir stratejik sınır” olarak tanımlamış ve kendisini “yakın Arktik devleti” ilan etmişti. Bu söz, Çin’in bölgeyle direkt hududu olmasa da, Arktik siyasetlerinde kelam sahibi olma isteğini açıkça ortaya koydu.
Çin’in kutup araştırmalarına yönelik bilimsel çalışmaları da bu politik duruşla paralel ilerliyor. Son yirmi yılda Çinli araştırmacıların Arktik üzerine yaptığı akademik çalışmaların sayısı süratle artarken, ülkenin bilimsel varlığı da milletlerarası seviyede daha görünür hale geldi.
Her ne kadar son misyon “bilimsel keşif” başlığı altında yürütülse de, Çin’in Arktik’e yönelik ilgisinin yalnızca bilimle hudutlu olmadığı bedellendiriliyor. Jeopolitik ve ekonomik faktörler, ülkenin bu bölgedeki varlığını giderek daha stratejik hale getiriyor.
