Mısır’ın ünlü arkeolojik alanlarından Sakkara’da yapılan hafriyatlarda, Eski Krallık devrine ilişkin olduğu düşünülen sıra dışı bir mezarlık heykelini gün yüzüne çıkarıldı. Arkeologlar, yaklaşık 103 santimetre yüksekliğindeki bu kireçtaşı heykelin, Eski Mısır sanatında bilinen örneklerden bariz halde ayrıldığını belirtiyor.
Heykelin merkezinde, sol ayağı önde olacak halde betimlenen bir erkek figürü yer alıyor. Bu poz, Eski Mısır sanatında gençliği, hareketi ve hayattaki gücü simgeleyen yaygın bir duruş. Figürün ayrıntılı personelliği ve duruşundaki canlılık, heykelin ilişkin olduğu kişinin soylu biri olduğuna işaret ediyor.
Erkek figürün sağ bacağına sarılmış biçimde diz çöken küçük bir bayan figürü ile sol bacağının ardına yerleştirilmiş, kucağında bir kaz tutan daha da küçük öteki bir figür dikkat çekiyor. Araştırmacılara nazaran, bu figürlerden biri muhtemelen eşi, oburu ise kızı. Kız çocuğunun elindeki kaz, gagası açık halde, öter halde tasvir edilmiş. Bu tıp ayrıntıların, devrin gündelik hayatına dair sahneleri yansıttığı ve ölümden sonraki yaşama ait inançlarla ilişkili olduğu düşünülüyor.
Heykelin bulunduğu pozisyon ve “Messi” sürprizi
2021 yılında Sakkara’daki geniş nekropol alanında keşfedilen eser, yazı içermiyor olsa da üslup ve teknik özellikleri açısından Mısır’ın V. Hanedanı’na (MÖ 2465–2323) tarihlendiriliyor. Tıpkı periyotta piramitlerin inşası da sürüyordu. Araştırma takımının başında yer alan ve tıpkı vakitte Mısır’ın eski Eski Eserler Bakanı olan Zahi Hawass, heykelin, üzerinde “Messi” isminin yer aldığı bir geçersiz kapının yanında bulunduğunu belirtiyor. Bu nedenle, yapıtın ilişkin olduğu kişinin adının Messi olabileceği öne sürülüyor. Eski Mısır’da mezarlarda bulunan bu tıp “sahte kapılar”, ruhun öteki dünyaya geçişini sağladığına inanılan sembolik geçitlerdi.
Sanatsal açıdan bakıldığında, heykeldeki figürler ortasındaki boyut farkı da dikkat çekiyor. Eski Mısır sanatında toplumsal hiyerarşi ekseriyetle boyutlarla söz edilirdi; daha kıymetli şahıslar büyük, çocuklar ya da hizmetkarlar ise daha küçük ölçekli tasvir edilirdi. Bu yapıtta de emsal bir yaklaşım izlenmiş.
Diğer heykellerden farklı
Ancak bu heykeli başkalarından ayıran en değerli öge, farklı oyma tekniklerinin bir ortada kullanılması. Yetişkin figürler üç boyutlu olarak oyulmuşken, çocuk figürü yüksek kabartma tekniğiyle işlenmiş. Bu estetik tercih, o periyodun cenaze sanatı içinde epey az görülüyor. Hawass’a nazaran, bu cins bir teknik birleşimi Eski Krallık devrinde daha evvel belgelenmemişti. Münasebetiyle bu eser, sırf temsili değil, birebir vakitte sanatsal tarafıyla de eşsiz bir örnek oluşturuyor.
Araştırmacılar, bu keşfin Eski Mısır’daki aile yapısı, sanat anlayışı ve vefat sonrası yaşama dair inançlar konusunda yeni sorular doğurabileceğine dikkat çekiyor. Heykelin hem sembolik hem de estetik açıdan taşıdığı özellikler, Eski Krallık devrine dair bakış açımızı genişletme potansiyeli taşıyor.
