Yirmi yılı aşkın müddettir Dünya yörüngesinde insanlığın kalıcı meskeni olarak hizmet veren Milletlerarası Uzay İstasyonu (UUİ), yalnızca bir laboratuvar değil, tıpkı vakitte global işbirliğinin ve mühendislik dehasının bir sembolü. Milyarlarca dolarlık bu dev yapı, kesintisiz beşerli vazifeler rekorunu da elinde tutuyor. Fakat en çarpıcı muvaffakiyet, tüm bu mühlet zarfında tek bir astronotun bile ömrünü yitirmemiş olması.
Bu harikulâde muvaffakiyet, istasyonun güvenlik sistemlerinin ve en güçlü şartlarda çalışan mürettebatın yetkinliğinin adeta bir delili. Uzayda hayatta kalmak asla rutin bir iş değil. UUİ, yıllar boyunca sayısız teknik arıza, tehlikeli uzay enkazı tehdidi ve ani gelişen acil durumlarla karşı karşıya kaldı. İstasyonda meydana gelen bu olayların rastgele biri çarçabuk bir felakete dönüşebilirdi ve her biri, uzay seyahatinin ne kadar ince bir güvenlik çizgisi üzerinde ilerlediğini acı bir biçimde hatırlattı.
İşte bu krizlerden en dramatik olanları…
İçindekiler
- Kaskın içinde boğulma tehlikesi: Luca Parmitano olayı
- Rus modülünün denetimsiz dönüşü: İstasyonda panik anları
- Kurtarma kapsülünün sızıntısı ve fırlatma iptali
- Sessiz tehdit: Küçük bir delik ve basınç kaybı
Kaskın içinde boğulma tehlikesi: Luca Parmitano olayı
UUİ tarihindeki en korkutucu anlardan biri, 16 Temmuz 2013’te, İtalyan astronot Luca Parmitano‘nun uzay yürüyüşü sırasında yaşandı. Rutin bir misyon sırasında Parmitano, kaskının suyla dolmaya başladığını fark etti. Evvel ensesinde hissettiği ıslaklık, kısa müddette kulaklarını, akabinde gözlerini kapladı ve burnunu tıkadı. Uzayın mutlak vakumunda, kendi hayat takviye ünitesinin içinde boğulma tehlikesiyle karşı karşıya kalan Parmitano, akıl almaz bir durumla yüzleşti.
Sorun, soğutma suyunu yöneten bir sistemdeki arızadan kaynaklanıyordu; kapalı devrede kalması gereken su kaska sızmıştı. Yerçekimsiz ortamda büyüyen su damlacıkları yüzüne yapışıyor, görüşünü neredeyse büsbütün engelliyor ve irtibatını kesiyordu.
Soğukkanlılığını koruyan astronot, neredeyse kör bir biçimde hava kilidine geri dönmeyi başardı ve istasyondaki arkadaşlarının yönlendirmesiyle içeri girdi. NASA, bu olayı istasyon tarihinin en kritik kazalarından biri olarak nitelendirdi.
Rus modülünün denetimsiz dönüşü: İstasyonda panik anları
UUİ’nin karşılaştığı en değerli ve tehlikeli yakın kazalardan biri 2021 yılında, Nauka bilim modülünün istasyona kenetlenmesinden saatler sonra gerçekleşti. Başarılı üzere görünen kenetlenmenin akabinde, Nauka’nın iticileri bir yazılım yanlışı nedeniyle denetimsiz bir biçimde çalışmaya başladı.
Bu beklenmedik güç, bütün istasyonun yaklaşık bir buçuk tıp, yani 540 derece dönerek yönelimini kaybetmesine neden oldu. Güneş panellerinin güç üretimi ve bağlantı için yanlışsız hizalanması hayati kıymet taşırken, bu denetim kaybı istasyonun yapısal bütünlüğünü önemli halde tehdit ediyordu. Dünya’daki misyon denetim grupları, başka araçların iticilerini kullanarak dengeyi sağlamak için uğraştı. Neyse ki Nauka’nın yakıtı bittiğinde istasyon stabilize edildi. Bu olay, en kolay eklemelerin bile nasıl büyük bir felaket riskine dönüşebileceğini gözler önüne serdi.
Kurtarma kapsülünün sızıntısı ve fırlatma iptali
14 Aralık 2022’de, istasyona yanaşmış olan Soyuz MS-22 uzay aracında bir soğutucu sıvı sızıntısı tespit edildi. Mikrometeorit çarpması sonucu oluştuğu düşünülen 0,8 milimetrelik bir delik, kapsülün soğutma sistemini devre dışı bıraktı. Bu, yalnızca kapsülün iç sıcaklığını tehlikeli düzeylere yükseltmekle kalmadı, birebir vakitte Amerikalı ve Rus üç mürettebatın acil durumda Dünya’ya dönüş aracını da kullanılamaz hale getirdi.
Sorunu çözmek için yeni bir Soyuz (MS-23) kapsülü insansız olarak fırlatılmak zorunda kaldı.
Sessiz tehdit: Küçük bir delik ve basınç kaybı
Ağustos 2018’de ise çok daha sessiz ve sinsi bir tehlike ortaya çıktı. İstasyonun kabin basıncı yavaş lakin sistemli bir formda düşmeye başladı. Araştırmalar sonucunda, yanaşmış Soyuz MS-09 kapsülünün yörünge modülündeki 2 milimetrelik küçücük bir delik tespit edildi. Bu küçük delik, uzun vadede istasyondaki havanın tamamının uzayın boşluğuna kaçmasına neden olabilirdi. Mürettebat, birinci başta deliği kolay Kapton bantla kapattı, akabinde epoksi ve gazlı bezle güçlendirerek sızıntıyı durdurdu. Deliğin üretim yanılgısından mı, bir çarpışmadan mı yoksa öbür bir nedenden mi kaynaklandığı ise hala tam olarak bilinmiyor.
Tüm bu yaşananlar, UUİ’nin yalnızca bilimsel bir çalışma alanı değil, birebir vakitte insan zekasının, soğukkanlılığının ve mühendislik bilgisinin daima sınandığı bir yer olduğunu gösteriyor. Bugüne kadar rastgele bir can kaybı yaşanmamış olması fevkalâde bir muvaffakiyet öyküsü olabilir; fakat her olay, uzaydaki güvenliğin ne kadar ince bir hudut üzerinde durduğunu hatırlatıyor.
