Günlük hayatın içinde, oturduğumuz yerde bile duruyor üzere hissetsek de, aslında her birimiz uzayda baş döndürücü suratlarla seyahat ediyoruz. Üstelik bu, tek istikametli bir hareket değil. Dünya, hem kendi ekseni etrafında hem de Güneş’in etrafındaki yörüngesinde daima dönüyor. Lakin biz, bu devasa suratları hiç hissetmeden hayatımıza devam ediyoruz. Pekala lakin nasıl?
Dünya, kutuplarından geçen hayali bir eksen etrafında, tıpkı bir topacın dönmesi üzere daima dönüyor. Bu dönüş, ekvator üzerinde saatte yaklaşık 1.670 kilometrelik bir hız manasına geliyor. Yani aslında şu anda, farkında olmadan bu süratle hareket ediyoruz.
Ama bununla da bitmiyor. Dünya tıpkı vakitte Güneş’in etrafında da dönen bir yolcu. Tam bir tipini tamamlaması, yani başladığı noktaya geri dönmesi bir yıl sürüyor. Bu seyahat sırasında saatte ortalama 107.000 kilometrelik bir hızla ilerliyor. Karşılaştırmak gerekirse, bu sürat şimdiye kadar bindiğiniz hiçbir ulaşım aracına emsal bir sürat değil.
Neden uçup gitmiyoruz ya da başımız dönmüyor?
Bu kadar süratli hareket ediyorsak, neden rüzgar üzere savrulmuyoruz ya da midemiz bulanmıyor? Aslında bu sorunun karşılığı, fiziğin en temel unsurlarına dayanıyor.
Hatırlayın, bir cümbüş parkında dönerken ya da süratli bir otomobilde ani bir fren yapıldığında bedeniniz reaksiyon verir. Zira bu çeşit hareketler ani değişiklikler içerir. Halbuki Dünya’nın dönüşü son derece nizamlı. Ne hızlanır, ne yavaşlar, ne de istikamet değiştirir. Bu istikrar, hareketi fark etmememizin en büyük nedeni.
Bunu, sabit süratte seyreden bir uçağa benzetebilirsiniz. Seyir irtifasına ulaşmış bir uçakta, gökyüzünde yüzlerce kilometre süratle gitmenize karşın, içeride su içebilir, kitap okuyabilir, hatta uçtuğunuzu unutabilirsiniz bile. Zira uçaktaki her şey, siz dahil, tıpkı süratte hareket eder. Birebir durum Dünya için de geçerli. Siz, meskeniniz, ağaçlar, denizler, binalar… Her şey bu dönüşün modülü.
Dünya’nın büyüklüğü de bu algısızlığın bir diğer nedeni. 13.000 kilometrelik bir çapı olan dev bir topun yüzeyinde yaşıyoruz. Bu ölçekte bakıldığında, bizler bu topun üzerinde sürünen ufacık karıncalar üzereyiz. Böylesine devasa bir yapı üzerinde, kendi süratimizi ya da hareketimizi hissetmek neredeyse imkansız hale geliyor.
Ayrıca uzayda, hareket ettiğimizi gösterecek kadar yakın referans noktaları yok. Bir otomobil seyahatinde, yoldaki ağaçlar, direkler ya da tabelalar hareketi görsel olarak algılamamıza yardımcı olur. Lakin uzaydaki yıldızlar o kadar uzakta ki, onlara nazaran binlerce kilometre süratle hareket etsek bile, bize büsbütün sabit görünürler.
Yere bağlı kalmanın sırrı: Yerçekimi
Bunca süratle hareket ederken bile uzaya savrulmuyoruz. Bunun sebebi, Dünya’nın sahip olduğu yerçekimi kuvveti. Görünmez lakin tesirli bu kuvvet, yeryüzündeki her şeyi, yani bizi, havadaki cisimleri, okyanusları, Dünya’nın merkezine hakikat çeker. Yani gezegen, bizi daima “kucaklayan” bir güçle yere bağlı meblağ.
Dünya’nın döndüğünü nereden biliyoruz?
Dünya’nın hareket ettiğini hissetmiyoruz ancak bu, hareket etmediği manasına gelmiyor. Beşerler, yüzyıllar boyunca gökyüzünü gözlemleyerek bu hareketin farkına vardı.
Gündoğumu ve günbatımı, aslında Dünya’nın dönüşünün bir sonucu. Her 24 saatte bir kendi ekseni etrafında dönen gezegenimiz, Güneş’e farklı açılarla bakmamıza neden oluyor. Eğer Dünya dönmeseydi, bir yarısı daima gündüz, başka yarısı ise daima gece olurdu.
Mevsimler de Dünya’nın hareketine bağlı. Gezegenin ekseni eğik olduğu için, Güneş etrafındaki seyahati sırasında farklı bölgeler farklı oranlarda güneş ışığı alıyor. Bu da yıl içinde sıcaklık ve gündüz uzunluğundaki değişikliklere yol açıyor.
Gece gökyüzündeki yıldızlar ve takımyıldızların mevsimlere nazaran pozisyon değiştirmesi de bir öteki ipucu. Şayet Dünya sabit kalsaydı, gökyüzü her vakit tıpkı kalırdı. Lakin biz Güneş etrafındaki yörüngemizde ilerledikçe, yıldızlara bakış açımız da değişiyor.
Bugün, uydular ve uzay teleskopları bu hareketi direkt gözlemleyebiliyor. Bilimsel datalar, Dünya’nın yalnızca döndüğünü değil, birebir vakitte Güneş’in etrafında net bir yörüngede hareket ettiğini de doğruluyor.
