Fransız İhtilali öncesi Fransa’nın son kraliçesi olan Marie Antoinette, lüks ve gösterişli ömür şekliyle tarihin en bilinen ve en tartışmalı figürlerinden biri. Hakkındaki sayısız biyografi ve sanat yapıtı, onun efsanesini günümüze kadar taşıdı. Bu eserler ortasında, kraliçenin çocukluğunu yansıttığı düşünülen ve kendinden emin bakışlarıyla dikkat çeken bir suluboya portre, uzun yıllardır Marie Antoinette biyografilerinin kapaklarını ve müze koleksiyonlarını süslüyordu.
Ressam Jean–Étienne Liotard tarafından 1762 yılında yapılan bu tabloda, bir elinde dokuma mekiği, başkasında kırmızı bir ip tutan yaklaşık yedi yaşındaki genç kızın, geleceğin güçlü kraliçesi olduğu varsayılıyordu. Fakat Oxford Üniversitesi’nden Fransız edebiyatı uzmanı Profesör Catriona Seth’in yaptığı yeni bir araştırma, tüm bu kabulleri altüst etti. Profesör Seth, bu ikonik portredeki kişinin aslında Marie Antoinette değil, daha sonra Napoli Kraliçesi olacak ablası Maria Carolina olabileceğini öne sürüyor.
Madalyadaki kırmızı haç detayı
Profesör Seth, yirmi yıl evvel Marie Antoinette hakkında yazdığı bir kitabın kapağında bu tabloyu kullanmış olmasına karşın, yapıtın kimliği konusunda her vakit içten içe bir kuşku duyduğunu anlatıyor. Yeni kitabı için Cenevre’deki Musée d’Art et d’Histoire (MAH) koleksiyonunda Liotard’ın imparatorluk ailesine ilişkin portrelerini incelerken kritik bir ipucu yakaladı.
Seth’in dikkatini çeken en bariz detay, portredeki kızın göğüs kısmında yer alan ve üzerinde kırmızı haç bulunan bir madalyaydı. Bu madalya, Katolik asil bayanlara verilen bir Avusturya İmparatorluk nişanı olan Yıldızlı Haç Nişanı’ydı. Lakin Marie Antoinette, bu nişanı tablonun üretiminden dört yıl sonra, yani 1766’da alabildi. Ablası Maria Carolina ise 1762’de, Liotard’ın Viyana’da fotoğraf yaptığı devirde bu madalyaya layık görülmüştü. Bu zamanlama farkı, portredeki kişinin Maria Carolina olduğunu güçlü bir formda işaret ediyordu.
Asıl portre, gül tutan utangaç kız mı?
Profesör Seth, araştırmasını derinleştirirken Liotard’a ilişkin diğer bir tabloyu inceledi ve aslında bu ikinci portrenin Marie Antoinette’e ilişkin olduğunu fark etti. Bu fotoğrafta, daha narin yüz çizgilerine sahip genç bir kız, elinde bir gül tutarak yana bakıyor ve utangaç bir tebessüm sergiliyordu.
Seth’e nazaran bu “gül tutma motifi” Marie Antoinette’in sonraki ömründe yapılan portrelerinde sıkça rastlanan kıymetli bir detay. Üstelik bu fotoğraftaki kızın taktığı küpe, Antoinette’in kraliçe olduğu devirde yapılan diğer bir portresinde de yer alıyordu. İkinci tablodaki kızın daha genç görünmesi de Marie Antoinette’in ablasından daha küçük olduğu gerçeğiyle örtüşüyordu.
Bu kimlik karışıklığının tam olarak ne vakit başladığı bilinmiyor, lakin müze kayıtlarına nazaran, iki kardeşin portrelerinin 1947 yılında müzeye girişi sırasında zati yanlış etiketlenmiş olduğu düşünülüyor. Tablonun yapıldığı periyotta Maria Carolina yaklaşık 10, Marie Antoinette ise 7 yaşındaydı.
Karmaşık bir kişilik: Marie Antoinette kimdir?
Marie Antoinette Marie Antoinette, Avusturya İmparatoriçesi Maria Theresa’nın on beşinci ve en küçük çocuğu olarak 1755’te Viyana’da dünyaya geldi. 1770 yılında, şimdi 14 yaşındayken, Fransa Hükümdarı XVI. Louis ile evlenerek iki ülke ortasındaki ittifakı pekiştirdi. Fakat Antoinette’in toplumsal, enerjik ve modaya düşkün kişiliği, içine kapanık kocasıyla tam bir tezat oluşturuyordu.
Başlangıçta Fransız halkı tarafından coşkuyla karşılanan kraliçenin prestiji, yıllar içinde süratle azaldı ve sonunda monarşinin çok lüks hayat şeklinin sembolü haline geldi. Hakkında vatana ihanet ve ahlaksızlık üzere uydurma suçlamalar yöneltildi. Kocasının idamından dokuz ay sonra, 1793 yılında, 37 yaşında giyotinle idam edildi.
Profesör Seth’e göre tarih, Marie Antoinette’i çoklukla “hafifmeşrep ve yüzeysel” bir figür olarak görse de bu, onun karmaşık kişiliğini tam yansıtmıyor. Gençliğinde gösterişe düşkün olsa da ihtilal devrinde önemli, fikirli ve yardımsever bir bayana dönüştü. Moda ve müzik üzerindeki tesiri ise günümüze kadar ulaştı.
Kraliçe, arkadaşlarına ve hayır işlerine karşı cömertliğiyle tanınıyordu. Lakin tıpkı vakitte saf bir optimist olması, etrafındakilerin ondan faydalanmasına yol açıyordu. Bu yeni portre keşfi, yalnızca bir sanat yapıtının kimliğini düzeltmekle kalmıyor, tıpkı vakitte tarihin en çok yanlış anlaşılan figürlerinden birine dair anlayışımızı da yine şekillendiriyor.
