Evrenin derinliklerinde, ışığın bile kaçamadığı bu kozmik devler, birinci kere birbirine yaklaşan ölümcül bir dansla görüntülendi. İşte bilim dünyasını heyecanlandıran bu keşfin öyküsü.
Kara delikler direkt görülemez, zira ışığı yutarlar. Bu yüzden onları, etrafında salınan gaz ve toz halelerinin yaydığı zayıf parlaklıkla izlemek gerekiyor. Bilim insanları, radyo teleskopları aracılığıyla bu kozmik ikiliyi tespit etti. Görsel olarak ortaya çıkan bu ikili kara delik, birbirlerine yaklaşık 12 yılda bir dolanıyor ve Dünya’dan yaklaşık 5 milyar ışık yılı uzaklıkta yer alıyor.
Devasa güçlerin garip davranışları
Bu çift kara delikten biri, Güneş’ten yaklaşık 18 milyar kat daha kütleli. Bu dev, parlak ve güçlü bir parçacık jetini fırlatıyor. Başkasıysa kıyasla küçük sayılır, Güneş’in kütlesinin yaklaşık 150 milyon katı. Lakin süratli hareketinden ötürü jet tarafı daima titriyor, adeta bir “sallanan kuyruk” üzere görünüyor. Araştırmacılar şimdi bu sallanan kuyruk benzetmesinin kesin delili olmadığını söylüyor. Daha net imajlarla, jetin halinin ve yerinin vakitle nasıl değiştiği izlenecek. 2032’yi bu açıdan değerli bir müşahede vakti olarak işaret ediyorlar.
Parlak Quasar’ın perde arkası
Bu kara delik ikilisi, OJ287 isimli bir quasarın merkezinde yer alıyor. Quasar; bir galaksinin merkezi kara deliğinin etrafındaki gaz ve tozu yutarak yayılıyor ve Güneş’ten trilyonlarca kat parlak olabilir. 19. yüzyıldan beri astronomlar bu parlaklığı inceliyordu, lakin ışığın kaynağı meçhuldü. 1980’lerde, bu parıltının ardında ikili kara delik olabileceği düşünülmeye başlandı. Quasar bazen ani parlama yapıyor.
2021’de NASA’nın TESS uydusu yaklaşık 12 saat içinde bu parlama artışını gözlemledi. Bu parlama, küçük kara deliğin jetinin, büyük kara deliğin çevresel halka diskini kesmesinden kaynaklanmış olabilir. Yeni çalışma, bu teoriyi test etmek için yüksek çözünürlüklü imajlar sağlıyor. Kara delikler artık farklı noktalar olarak algılanabiliyor. Bu sayede cihanın en gizemli varlıkları biraz daha anlaşılır hale geliyor. Bu keşif, kara deliklerin evrimini, galaksilerin oluşumunu ve kütleçekimsel etkileşimleri daha derinlemesine anlamamız için bir pencere aralıyor. Bilim dünyası artık 2032’ye odaklanmış durumda. Bu kozmik dansın sırları orada çözülecek olabilir.
Haber görseli: Quasar OJ287’de birbirlerinin yörüngesinde dönen iki kara deliğin manzarasının bir modülü. (Görsel kaynağı: Turku Üniversitesi/J.L. Gomez ve öbürleri, 2022)
