Zaman içerisinde bir geminin tüm kesimleri yenilenirse, onun hala tıpkı gemi olduğu söylenebilir mi? Bu felsefi Theseus Paradoksu, gezegenimiz Dünya için de daima konuşulur. Yaygın bilimsel görüşe nazaran, yaklaşık 4,5 milyar yıl evvel Mars büyüklüğünde bir göktaşının çarpması, proto-Dünya’nın kimyasını büsbütün “sıfırlamış” ve eski halinden geriye hiçbir şey bırakmamıştı.
Ancak yeni bir keşif, bu esaslı anlayışı yerle bir edebilir. ABD, Çin ve İsviçre’den memleketler arası bir araştırma takımı, Nature Geoscience mecmuasında yayımlanan makalelerinde, milyarlarca yıllık jeolojik değişimlere mucizevi bir biçimde direnmiş üzere görünen eski bir kimyasal imza tespit ettiklerini bildirdi. Takım, antik kaya örneklerinde potasyum izotoplarında, çağdaş Dünya’daki bilinen hiçbir jeolojik süreçle açıklanamayan tuhaf bir dengesizlik buldu.
Çarpışmanın akabinde kalan potasyum anomalisi
Bir müddettir gezegen bilimciler, dev çarpışmanın Dünya’yı sözün tam manasıyla astronomik bir değişime uğrattığından şüpheleniyorlardı. Genel kanı, çarpışmanın neden olduğu ağır ısı ve basınç altında proto-Dünya’yı oluşturan tüm gereçlerin günümüz araştırmacılarının aşina olduğu biçimlere dönüştüğü ya da onlarla büsbütün yer değiştirdiği tarafındaydı. Bu kimyasal “sıfırlanmanın”, gezegenimizde hayatın ortaya çıkmasına yol açan şartları yarattığı varsayılıyordu.
Araştırmacılar, gezegenimizin en eski vakitlerini anlamak maksadıyla potasyum elementine odaklandı. Olağanda potasyum, belli bir Potasyum-39 ve Potasyum-41 kombinasyonunda bulunuyor. Daha evvelki çalışmalar, meteoritler üzere dünya dışı objelerin, ekseriyetle biraz daha yüksek oranda Potasyum-40 içeren besbelli potasyum profillerine sahip olduğunu göstermişti.
Bu bilgiden yola çıkan takım, Grönland ve Kanada‘daki toz kayalar ve Hawaii’deki lav yatakları üzere Dünya’daki en eski kayaçları inceledi. Laboratuvarda yapılan kimyasal tahliller sonucunda ortaya çıkan potasyum profili ise tam manasıyla şaşırtan oldu. Araştırmacıların daha evvel ne Dünya’da ne de kozmik objelerde gördükleri hiçbir şeye benzemeyen bu profilde, Potasyum-41’de besbelli bir “eksiklik” vardı. Bu anomali o kadar tuhaftı ki, araştırmacılar bunu fark etmeyi “bir kepçe dolusu sarı kum yerine bir kovada tek bir kahverengi kum tanesi görmek gibi” olarak tanımlıyor.
Bilinen tüm meteoritlerin ve jeolojik süreçlerin çoklu simülasyonları ve takip araştırmaları, bu kimyanın ortaya çıkmasının mümkün ve doğal bir yolu olmadığına işaret ediyor. Makaleye nazaran, bu gerecin varlığına dair en geçerli açıklama, bunun proto-Dünya’dan kalma, hayatta kalan bir kalıntı olması. Yani “eski” Dünya’nın izleri, bugün bile yaşıyor olabilir.
Çalışmanın eş başyazarı gezegen bilimci Nicole Nie, “Bu, proto-Dünya malzemelerini koruduğumuza dair tahminen de birinci direkt kanıt” diyor. Nie, bu çok eski imzanın Dünya’nın evrimi boyunca yavaş yavaş silinmesini beklediklerini, bu nedenle keşfin inanılmaz olduğunu ekliyor.
Elbette, birebir potasyum anomalisine sahip garip bir göktaşının keşfedilmesi üzere alternatif bir açıklama da olabilir. Lakin her iki durumda da, bu bulgular, gezegenimizin birinci günleri ve dev çarpışmanın tesirleri hakkında hala öğreneceğimiz çok şey olduğunu gösteriyor. Tahminen de bu dersler, kozmosu incelerken yaptığımız varsayımları yine gözden geçirmemizi sağlayabilir.
