Dünya, iklim değişikliğiyle gayrette kritik bir eşiği daha geride bıraktı. Yeni yayımlanan bir rapora nazaran, 2024 yılında gezegen atmosferine giren karbondioksit CO2 ölçüsü, çağdaş kayıtların tutulmaya başlandığı 1957’den bu yana görülen en büyük yıllık artışı kaydetti. CO2 düzeyleri, 2023’ten 2024’e kadar 3,5 milyonda bir parçacık (ppm) yükselerek global ısınmanın hızlanma tehlikesini bir defa daha gözler önüne seriyor.
Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) tarafından yayımlanan bu bulgular, CO2 düzeylerinin denetim altına alınması gerektiği tarafındaki onlarca yıllık bilimsel ihtarın tam zıddı bir durumun yaşandığını gösteriyor. Araştırmacılar, bu rekor artışın ardındaki ana etkenler olarak insanlığın fosil yakıt kullanımına devam etmesini, büyük orman yangınlarının artmasını, okyanuslar ve ormanlar üzere doğal karbon yutaklarının (CO2 emiciler) kapasitesinin azalmasını gösteriyor.
WMO Genel Sekreter Yardımcısı Ko Barrett, durumun ciddiyetini vurgulayarak, “CO2 ve öbür sera gazlarının hapsettiği ısı, iklimimizi hızlandırıyor ve daha çok hava olaylarına yol açıyor. Bu nedenle emisyonları azaltmak yalnızca iklimimiz için değil, tıpkı vakitte ekonomik güvenliğimiz ve toplumsal refahımız için de hayati kıymet taşıyor” açıklamasını yaptı.
Sera gazları, radyasyonu emerek ısıyı hapseder. Konsantrasyonları arttıkça global ortalama sıcaklıklar yükselir, bu da deniz düzeylerinin yükselmesine, hava desenlerinin değişmesine ve besin yetiştirme yeteneğinin tehlikeye girmesi üzere milyarlarca insanın hayatını tehdit eden sonuçlara yol açar. Atmosferdeki toplam sera gazı ısıtma tesirinin yaklaşık %80’inden CO2’nin sorumlu olduğu belirtiliyor.
Çabalar yetersiz kaldı
Atmosferdeki CO2 konsantrasyonları on yıllardır istikrarlı bir biçimde yükselirken, 2024’teki 3,5 ppm’lik artış, son on yılın ortalama büyüme oranı olan 2,57 ppm’in de epeyce üzerinde gerçekleşti. 2024 prestijiyle toplam atmosferik CO2 konsantrasyonu yaklaşık 423,9 ppm’e ulaştı; bu, sanayi öncesi düzeye (1750 öncesi) kıyasla %152’lik devasa bir artış manasına geliyor. CO2’nin yanı sıra, metan (CH4) ve nitröz oksit (N2O) konsantrasyonları da rekor seviyede arttı.
2024 yılında insan kaynaklı sera gazı emisyonlarının yaklaşık %29,2’sinden Çin, %11,1’inden ABD ve %8,2’sinden Hindistan sorumluydu. Çin ve Hindistan’ın emisyonları 2023’e nazaran artarken, ABD’nin emisyonları büyük ölçüde değişmedi.
Ancak global taahhütlere karşın, en büyük kirleticilerin iklim aksiyonu gayretleri yetersiz kalmış durumda. Bağımsız bir bilimsel proje olan Climate Action Tracker, şu anda Çin’in gayretlerini “son derece yetersiz” ABD’nin gayretlerini ise “kritik derecede yetersiz” olarak pahalandırıyor. Bu, iki ülkenin de iklim amaçlarına ulaşmak için gerekenin çok altında hareket ettiği demek. Bilhassa ABD’de Lider Donald Trump’ın Paris Muahedesi’nden (ikinci kez) çekilme kararı ve petrol/gaz arama faaliyetlerini genişletme telaffuzları, global gayretleri sekteye uğratmış durumda.
İnsanlar petrol ve doğal gaz üzere fosil yakıt tüketimini azaltarak atmosferdeki sera gazı ölçüsünü direkt düşürebilir. Olağanda gezegenimiz, her yıl salınan toplam CO2’nin yaklaşık yarısını karbon yutakları aracılığıyla emiyor. Lakin WMO raporu, bu doğal yutakların tehlike altında olduğunu işaret ediyor.
Gezegen ısındıkça, okyanus üzere yutakların daha sıcak sularda gazların daha az çözünmesi nedeniyle daha az CO2 emeceği kesin. WMO yetkilisi Oksana Tarasova, karasal ve okyanuslardaki CO2 tutucularının giderek daha az tesirli hale gelmesinin global ısınmayı daha da hızlandıracağı konusunda kaygılı olduklarını açıkça belirtiyor.
