Kıyı çamur çullukları, rahatlıkla tabiatın en güçlü havacıları olarak tanımlanabilir. Bu mert kıyı kuşları, Arktik’teki üreme alanlarından Avustralya ve Yeni Zelanda’daki kışlama bölgelerine yanlışsız inanılmaz bir seyahate çıkarlar. Kaydedilen en uzun kesintisiz uçuş rekorunu elinde tutan bu kuşlar, 11.000 kilometreden fazla arayı aralıksız, bir haftadan uzun mühlet havada kalarak tamamlıyor.
Bu destansı göç o kadar zorlayıcı ki, birtakım ürpertici durumlar da kelam konusu olabiliyor. Örneğin kuşlar, seyahati tamamlayabilmek için sözün tam manasıyla kendi bedenlerinin birtakım kısımlarını yemek zorunda kalıyor.
Kuzey Yarımküre yazını Kuzey Kutbu’nda geçiren çamur çullukları, bu devirde çokça beslenir ve ürer. Lakin Eylül ayında soğuklar bastırınca, okyanus boyunca karaya çıkmadan ilerleyecekleri, güneye yanlışsız göçleri başlar. Bu uzun okyanus geçişi için hayatta kalmaları, muazzam yağ rezervlerine bağlıdır.
Kendi kendini yiyen makine: Otofaji ve organ küçültme
1998 yılında yapılan bir bilimsel araştırma, kıyı çamur çulluklarının (Limosa lapponica baueri) bu akıl almaz dayanıklılığının fizyolojik sırlarını ortaya çıkardı. Pasifik Okyanusu üzerinden göçe yeni başlamış olan bu kuşlar incelendiğinde, kuşlar ortasında kaydedilen en yüksek oranlardan birine ulaşarak, beden kütlelerinin yüzde 55’ine kadarının yağdan oluştuğu görüldü.
Araştırmacıları hakikaten şaşırtan başka özellik ise, kuşların yağ rezervlerini artırırken organlarında gözlemlenen dramatik küçülmeydi. Göçmen kuşların sindirim sistemi organları (karaciğer, böbrek, bağırsaklar ve taşlık) değerli ölçüde küçülmüştü, lakin uçuş için hayati değer taşıyan göğüs kasları ve kalp dokusu sağlamlığını koruyordu.
Görünene nazaran çamur çullukları, uçuş sırasında muhtaçlık duymayacakları iç organlarının bir kısmını parçalayarak, “ekstra yakıt” olarak yağ depolamak için yer açıyorlar. Bu süreci, Yunancada “kendi kendini yeme” manasına gelen otofaji ismi verilen hücresel bir sistemle gerçekleştirdikleri biliniyor. Otofaji, bedenin hücrelerini ve dokularını geri dönüştürdüğü, ekseriyetle çok açlık yahut ağır idman üzere gerilim anlarında devreye giren hayati bir süreç.
Küçülen organlar tekrar büyüyor
Kıyı çamur çullukları, hayvanlar aleminde kesintisiz göç uçuşunda rekoru elinde tutmaya devam ediyor. En son rekor 2022 yılında kaydedildi: Tek bir kuş, Alaska ve Tazmanya ortasında sadece 11 günde 13.560 kilometre uçtu.
