Her ne kadar bir müddettir ülkemizde uygulanmasa da, Dünya’nın büyük bir kısmı hala her sonbahar mevsiminde saatlerini bir saat geri alarak yatakta biraz daha fazla vakit geçirebiliyor. Fakat bilim insanları ve uzmanlar, yılda iki sefer yapılan Yaz Saati Uygulaması (YSU) değişiminin önemli, hatta hayatı tehdit eden sonuçlar doğurabileceği konusunda sert ihtarlarda bulunuyor.
Uzmanlar, YSU’nun “kesinlikle” kaldırılması gerektiğini ve bunun bir an evvel terk edilmesi gereken bir “anakronizm” (çağ dışı kalmış uygulama) olduğunu söylüyor.
YSU birinci olarak 1916’da iş gücü verimliliğini artırmak hedefiyle yaz aylarında gün ışığından daha fazla yararlanmak için başlatılmıştı. Fakat son yıllarda yapılan araştırmalar, bu uygulamadan vazgeçilmesi için artan sayıda delil sunuyor. King’s College London’dan sirkadiyen ritim uzmanı Dr. Jeffrey Kelu, yıl boyunca tıpkı vakit diliminde kalmanın sıhhatimiz için daha âlâ olacağını savunuyor. Işığa maruz kalmanın biyolojik ve metabolik süreçleri düzenlediğini belirten Dr. Kelu, saatlerin geri alınmasıyla akşamları ışık maruziyetinin azalmasının, bilhassa ruh hali bozukluğu olan şahıslarda, D vitamini eksikliği ve ruh sıhhati sıkıntılarını tetikleyebileceğini belirtiyor.
Uyumsuz beden saati ve artan kaza riski
Uzmanlara nazaran saatlerin geri alınması yahut ileri alınmasıyla yaşanan ani değişiklikler, bedenimizin doğal 24 saatlik döngüsü (sirkadiyen ritim) ile güneş ortasındaki ahengi bozuyor. Bu uyumsuzluk, kısa ve uzun vadede beklenmedik sıhhat tesirlerine neden oluyor. Bunlardan kimileri şu halde özetlenebilir:
Trafik Kazaları ve Kardiyovasküler Olaylar: Araştırmalar, bilhassa saatlerin ileri alınmasıyla yaşanan bir saatlik uyku kaybının, ölümcül trafik kazaları riskini yaklaşık yüzde altı oranında artırdığını gösteriyor. The Electric Car Scheme tarafından yapılan son bir tahlil, saatlerin değişmesinin çabucak akabinde gelen sabah 02.00’de trafik kazalarında yüzde 300’lük çarpıcı bir artış yaşandığını ortaya koydu. Ayrıyeten, saat değişikliğini takip eden günlerde kalp krizi, intihar davranışları ve genel mevt oranlarında artış riskine dair deliller da mevcut.
Kanser Riski Argümanları: Güneş saati ile beden saatlerimiz ortasındaki kalıcı uyumsuzluğun önemli uzun vadeli sıhhat tesirleri yaratabileceğine dair deliller artıyor. Bilim insanları, coğrafik olarak vakit diliminin batısında yaşayan, yani en fazla uyumsuzluğa sahip olan bireylerin lösemi, mide, akciğer ve göğüs kanserine yakalanma riskinin daha yüksek olduğunu gösteren araştırmalar bulunduğunu belirtiyor. YSU’nun da emsal bir uyumsuzluğa neden olması nedeniyle, uzmanlar bu uygulamanın da birebir riskleri taşıyabileceğini savunuyor.
Hormonal Bozukluklar: Bristol Üniversitesi’nden Dr. Thomas Upton, saat değişiminin uyku sisteminde ani bir değişiklik yarattığını ve kortizol üzere hormonların biyolojik ritimlerinin ‘eski‘ vakti beklemeye devam ettiğini, bunun da senkronizasyonu bozduğunu belirtiyor.
Fazladan saatin tadını çıkartamamak
İnsanlar ekseriyetle sonbaharda bir saatlik ekstra uykuyu dört gözle beklerken, aktivite monitörlerinden elde edilen datalar, insanların bu fazladan saatin tadını tam olarak çıkaramadığını gösteriyor. Bristol Üniversitesi’nden Melanie de Lange, sonbahar değişikliğinde insanların etraftaki pazar günlerine nazaran yalnızca yarım saatten biraz fazla uyuduklarını, bunun nedeninin ise beden saatleriyle uyanmaya devam etmeleri yahut çocuk/evcil hayvanlar tarafından uyandırılmaları olduğunu söylüyor.
İngiliz Uyku Derneği’nden Dr. Megan Crawford ve moleküler biyolog Dr. John O’Neill gibi uzmanlar ise, tek bir vakit diliminde, yani Standart Saatte kalmanın (Greenwich Ortalama Saati’ne eşdeğer), sıhhatimiz için daha güzel olacağı konusunda hemfikir. Uzmanlar, YSU’nun derhal kaldırılması ve azamî ışık maruziyetinin sabah saatlerine çekilerek sıhhatimizi ve güvenliğimizi artıracak kalıcı bir sisteme geçilmesi davetini yapıyor.
