Antarktika Yarımadası’nda bulunan Hektoria Buzulu’nun yaşadığı inanılmaz surattaki geri çekilme, bilim dünyasını şoke etti. Küçük boyutu nedeniyle global deniz düzeyleri üzerinde direkt çok az tesiri olmasına karşın, Hektoria Buzulu şimdiye kadar gözlemlenen başka buzullara kıyasla neredeyse 10 kat daha süratli eriyerek alanının neredeyse yarısını kaybetti. Bu durum, buzulun yok oluşunu mümkün kılan süreçlerin daha büyük buzullarda da tekrarlanabileceği ve çok daha berbat bir global felaketin habercisi olabileceği telaşını doğuruyor.
İklim bilimcilerin “kariyerlerinin en berbat iklim haberi” olarak nitelediği bu olay, Kasım-Aralık 2023 periyodunda tepeye ulaştı. Hektoria Buzulu, bu iki aylık süreçte en az 8,2 kilometre geri çekildi. Bu, günde ortalama 134 metrelik bir erimeye denk gelse de, geri çekilmenin tepe yaptığı devirlerde günde 800 metreye kadar küçüldüğü tespit edildi. Buzulların bu derece süratli hareket etmesi beklenmezken, Hektoria yılın başlarında da misal bir süratle küçülme göstermişti.
Colorado Üniversitesi’nden Dr. Naomi Ochwat ve meslektaşları, uydu ve havadan imgeleri inceleyerek Şubat 2022’den Ağustos 2023’e kadar geçen 14 ayda yaklaşık 25 kilometrelik şok edici bir geri çekilme tespit ettiler. Bu gerilemenin üçte birinin yalnızca iki ayda gerçekleşmiş olması, olayın ciddiyetini gözler önüne serdi. Global ısınmanın bu olayın kökeninde yattığı kesin olsa da, bu kadar süratli bir değişime yol açan sistemin tam olarak anlaşılması gerekiyor.
Erimeyi hızlandıran zımnî mekanizma
Çoğu kutup buzulu üzere gelgitli bir buzul olan Hektoria, kayalar üzerinde başlayıp okyanusa ulaştığında yüzmeye başlar. Araştırmacılar, bu süratli geri çekilmenin gerisindeki düzeneğin, buzulun bir vakitler yüzmeye başladığı noktaya yakın, buz ovası olarak bilinen düz bir kaya alanına çekilmesinden kaynaklandığını düşünüyor.
Buzulun bu buz ovası kısmı inceldikçe, karaya bağlı olmaktan çıkıp, kıyıya eskisinden çok daha yakın bir noktada yüzmeye başladı. Bu durum, deniz suyunun buzulun altındaki çatlaklara kolay kolay erişmesine imkan tanıdı ve buzulun ısınmasını hızlandırdı. Hızlanan ısınma, büyük buz modüllerinin kırılarak buzdağlarına dönüşmesine neden oldu; bu da daha evvel görülenden yahut beklenenden çok daha süratli işleyen bir süratli geri besleme döngüsü yarattı. Muharrirler, bu devirde kaydedilen mahallî zelzelelerin de büyük olasılıkla bu buzağılama olaylarından kaynaklandığını öne sürüyor.
Geri çekilme tepeye ulaştığında (Aralık 2022), hava alışılmadık derecede sıcak değildi. Bu durum, tetikleyicinin direkt hava sıcaklığı değil, tüm bu süreci başlatan eski “hızlı buz”un kaybı olduğunu gösteriyor.
Daha büyük buzullar için tehlike çanları
Bu sürat çağdaş dünyada gibisi görülmemiş olsa da, öbür araştırmalar, Norveç buzullarının 15.000 ila 19.000 yıl evvel, Son Buzul Çağı’nın sonunda neredeyse tıpkı süratte geri çekildiğine dair deliller buldu.
Buradaki en büyük sorun, Hektoria’dan çok daha büyük buzulların da yollarının bir kısmında buz ovalarında kalması ve birebir süreci yaşayabilme ihtimali. Hektoria yalnızca 295 kilometrekarelik bir alanı kaplarken, Antarktika’da bundan yüzlerce kat daha büyük buzullar bulunuyor. Bunların ortasında, uzunluğunun bir kısmında buz ovasına sahip olan meşhur Thwaites “Kıyamet” Buzulu da var.
Dr. Ochwat, 2024 başında Hektoria üzerinde uçtuklarında çöken alanın genişliğine inanamadığını belirterek, “Bu çeşit yıldırım suratındaki bir geri çekilme, kıtadaki öteki büyük buzullar için mümkün olanı hakikaten değiştiriyor. Birebir şartlar başka birtakım bölgelerde de oluşursa, kıtadaki deniz düzeyinin yükselmesini büyük ölçüde hızlandırabilir” dedi.
Çalışma, Nature Geoscience mecmuasında yayımlandı.
