Rusya’nın uzay programını modernize etme ve roketlerini kendi topraklarından fırlatma vizyonunun sembolü olan Vostochny Uzay Üssü, inşaatının başından bu yana bitmek bilmeyen skandallarla gündemden düşmüyor. 2011’de başlayan bu kıymetli proje, açlık grevleri, ödenmeyen emekçi maaşları ve dudak uçuklatan yolsuzluk tezleriyle gölgelenmişti. Hatta, projeden tam 126 milyon dolarlık hırsızlık yapıldığı bildirilmişti.
Tüm bu aksiliklere karşın uzay üssünde ilerlemeler kaydedildi. 2016 yılında birinci fırlatma rampası “1S”den başarılı bir biçimde birinci Soyuz-2 roketi fırlatıldı ve sekiz yıl sonra, ikinci fırlatma rampası “1A” da Angara roketi fırlatmasıyla hizmete girdi. Rus uzay şirketi Roscosmos, Rusya’nın en doğusundaki bu üste toplamda yedi fırlatma rampası işletmeyi hedefliyor. Lakin bugünün sorunu değişik bir cepheden geldi.
Vostochny uzay limanının inşaatını yürüten ana yüklenici olan PSO Kazan şirketi, yüklü ölçüdeki elektrik faturalarını ödeyemeyince ortalık karıştı. Moscow Times’ın haberine nazaran, Uzak Doğu Güç Şirketi, PSO Kazan’ın 627.000 dolarlık ödenmemiş güç borcu biriktirmesi üzerine, uzay limanının inşaatı devam eden bölgelerine elektrik tedarikini kesti. Güç şirketi, bu kararı “bölgenin güç sisteminin çıkarlarını korumak” için aldığını belirtti.
Enerji şirketi, borcun tahsil edilememesi üzerine PSO Kazan’ı iflasa sürüklemek için yasal süreç başlatmayı da planlıyor. Şirket, borcun tamamı ödenmediği takdirde kısıtlayıcı tedbirlerin artırılacağı ihtarını yaptı. Uzay üssü yetkilileri, mevcut iki etkin fırlatma rampasının bu uyuşmazlıktan etkilenmediğini ve PSO Kazan’ın borcunu Kasım ayı sonuna kadar ödeyeceğini öne sürdü. Fakat projenin yolsuzluklarla dolu geçmişi göz önüne alındığında, bu vaadin ne kadar muteber olduğu bilinmiyor.
Yolsuzluk yuvasına dönüşen ihale süreci
PSO Kazan’ın, bu kadar kıymetli bir projede ana yüklenici olarak kalması ve Angara roketi için fırlatma alanı inşasını üstlenmesi zati dikkat cazipti. Şirket, 2017’de Angara fırlatma alanı (1A platformu) inşası için mukaveleyi kazandı. Şirketin o dönemki sahibi, daha evvel ülkenin öbür ucunda spor arenaları inşa etmesiyle tanınan Kazanlı Rus milyarder Ravil Ziganshin idi.
Ancak uzay limanı inşaatı macerası yeterli başlamadı. Mukavelenin imzalanması aylar sürdü ve kabahat faaliyetleri argümanları ve bitmek bilmeyen gecikmeler nedeniyle Roscosmos, PSO Kazan ile olan mukaveleyi iptal etme teşebbüsünde bulundu. Crocus Group üzere başka büyük inşaat firmaları da ihaleye ilgi gösterdi, fakat daha sonra Rus hükümetinin teklif ettiği fiyatın, inşaatın gerçek maliyetinin çok altında olduğunu belirterek tekliften çekildiler. Crocus Group’un kurucusu Aras Agalarov, o periyotta yaptığı açıklamada, “Hazır olduğumu söyledim fakat o kadar paraya değil… Maliyeti artırırsanız, her şeyi iki yılda alırsınız. Aksi takdirde, üzgünüm” demişti.
Bunun üzerine, o zamanki Roscosmos başkanı Dmitri Rogozin, Angara fırlatma rampasının inşasını yönetmek üzere şaşırtan bir kararla tekrar PSO Kazan’a geri döndü. Bağımsız gözlemciler bu ani geri dönüşe şaşırarak, Roscosmos’un inşaat kesiminde o kadar makûs bir üne sahip olup olmadığını yahut işi öbür bir firmaya kabul ettiremeyecek kadar sıkıntı durumda kalıp kalmadığını sorguladılar. Yıllar süren gecikmeler ve maliyet aşımlarının akabinde Angara pisti nihayet tamamlandı ve birinci fırlatma geçen Kasım’da yapıldı. Lakin o tarihten bu yana A1 pistinden ikinci bir fırlatma gerçekleşmediği için, bu kıymetli rampaya yönelik çok fazla talep olmadığı görülüyor.
