1960’lı yılların ortalarında, uzay bağlantısı alanında çığır açmak maksadıyla ABD Hava Kuvvetleri ve MIT’deki Lincoln Laboratuvarı değerli bir misyona imza attı. Proje, askeri uzay bağlantı sistemlerini test etmek ve geliştirmek için tasarlanmış iki deneysel uyduyu, LES-1 ve LES-2’yi fırlatmayı içeriyordu. Bu uydular, elektromanyetik spektrumun X bandını kullanan birinci harika yüksek frekanslı uydular olarak tarihe geçti.
Projenin muvaffakiyet karnesi ise biraz karışıktı. NASA Tarih Ofisi’nin açıklamalarına nazaran, 11 Şubat 1965’te fırlatılan LES-1, hedeflenen yörüngesine ulaşamadı. Görünüşe nazaran mühimmat devrelerindeki yanlış kablolama nedeniyle uydu dairesel yörüngeden ayrılmadı ve yalnızca iki yıl sonra, 1967’de sinyal göndermeyi bıraktı. LES-1’in ikizi olan LES-2 ise çok daha başarılı bir performans sergileyerek planlanan yörüngesine meselesiz bir biçimde yerleşti.
Yaklaşık yarım asır boyunca LES-1, Dünya yörüngesini dolduran sayısız uzay çöpünden biri olarak, sessiz ve meyyit bir halde yörüngesinde dönmeye devam etti. Ta ki 2013 yılına kadar…
“Zombi uydu” yine canlandı
2013 yılında, İngiltere, Cornwall’da amatör bir radyo astronomu olan Phil Williams, beklenmedik bir şey keşfetti. Williams, yalnızca LES-1’den gelebilecek bir sinyal yakaladı. Yıllardır meyyit olduğu varsayılan uydu, tabiri caizse bir “zombi uyduya” dönüşmüştü; gizemli bir biçimde tekrar faal hale gelen uzay araçları kervanına katılmıştı.
Phil Williams’a nazaran, uydudan gelen sinyal dört saniyelik tertipli bir döngüde gidip geliyordu. Williams, bu tuhaf ritmin nedenini uydunun kendi ekseni etrafında her dört saniyede bir dönmesine ve motorlarının güneş panellerini tıkamasına bağladı. Williams o devirde yaptığı açıklamada, “Güneş panellerinden gelen voltaj dalgalandıkça, bu durum sinyale bilhassa hayaletsi bir ses veriyor” demişti.
Bu “uzay zombisinin” tekrar hayata dönmesi, uyduyu geliştiren Lincoln Laboratuvarı’nın da dikkatini çekti. Laboratuvar, ana üniversite yerleşkelerinin üzerinden her geçtiğinde LES-1’i kaydedecek bir sistem kurdu.
Laboratuvarın Gelişmiş SATCOM Sistemleri ve Operasyon Grubu lideri Navid Yazdani, bu durumu “LES-1, uzaydaki en eski uydulardan biri ve Lincoln Laboratuvarı’nın uydu haberleşmesi alanındaki mirasının bir modülü, bu yüzden bu kadar yıldan sonra hala yayın yaptığını görmek dikkat çekici” kelamlarıyla yorumladı. Yazdani, LES-1’den edinilen derslerin, gelecekteki askeri ve sivil sistemlerin önünü açan sonraki deneysel uyduların dizaynını geliştirmede mühendislere rehberlik ettiğini de ekledi.
Peki, bu uydunun zombi moduna geçmesine ne sebep oldu?
Uzmanlar kesin bir neden belirtmese de, en güçlü iddia elektriksel bir arıza üzerine ağırlaşıyor. LES-1’in pillerinin yahut devrelerinin vakitle bozulması nedeniyle bir kısa devre yaşanmış olması beklenen. Bu kısa devre, güneş hücrelerinden gelen gücün direkt vericiye ulaşmasına ve uydunun tekrar sinyal göndermeye başlamasına yol açmış olabilir.
Bu 50 yıllık “zombi uydu” bugün hala yörüngede ve çalışır durumda.
