1972 yılı, dünya tarihi açısından birçok olaya sahne olan, uzun ve çalkantılı bir yıldı. Watergate skandalı, Baba sinemasının vizyona girmesi ve insanların Ay’a son sefer ayak basması bu yıla damgasını vurdu. Lakin 1972’yi sahiden “uzun” yapan tek şey siyasi yahut toplumsal olaylar değildi; bu yıl, eklenen iki artık saniye ile takvimsel olarak da en uzun yıllardan biri olarak kayıtlara geçti.
Zaten bir artık yıl olduğu için fazladan 24 saati bulunan 1972’ye, 30 Haziran ve 31 Aralık tarihlerinde birer saniye daha eklendi. Bu durum, yılı toplamda 24 saat ve 2 saniye daha uzattı. Bu iki saniyelik ekleme, 365 günlük bir yıldan tam 31.622.402 saniye ile 1972’yi, şimdiye kadar iki başka artık saniye eklenen tek yıl yaptı.
“Artık saniyeler”, günümüzde kullandığımız ultra hassas atom saatlerinin vakit ölçümünü, Dünya’nın hafif titrek ve sistemsiz dönüşüyle senkronize tutmak için eklenir. Dünya, vakti ölçmek için Eşgüdümlü Üniversal Saat (UTC) ismi verilen ve sezyum atomlarının doğal titreşimlerini kullanan atom saatlerini kullanır. Bu saatler, milyonlarca yılda yalnızca yaklaşık bir saniye sapacak kadar inanılmaz hassas yapıya sahip. Lakin bu kadar hassas ölçümler, Dünya’nın dönüş suratı günbegün az da olsa değiştiği için, Güneş’in gökyüzündeki pozisyonuyla tam olarak örtüşmez. Bu küçük tutarsızlık, yani atom vakti ile astronomik vakit ortasındaki fark, vakit zaman bir saniyelik eklemeyi gerektirir.
Bir milisaniyelik değişim değersiz görünse de, GPS navigasyonu, telekomünikasyon, finansal süreçler ve bilimsel deneyler üzere son derece hassas vakit ölçümüne dayanan teknolojiler için bu uyumsuzluk inanılmaz derecede kritik yanlışlara yol açabilir.
Bu potansiyel sorunu gidermek için artık saniyeler ilk olarak Haziran 1972’de memleketler arası bir mutabakat kapsamında uygulamaya konuldu. O yıl, Dünya’nın dönüşündeki uzun vadeli sapmalar ve ertelenmiş bakım, atom vaktiyle alışılmadık derecede senkronize olmamasına neden olduğu için, telafi emeliyle hem Haziran hem de Aralık sonunda birer artık saniye eklendi. 1970’lerden bu yana, dengeyi sağlamak emeliyle UTC’ye yaklaşık 30 artık saniye eklense de, 1972 bu açıdan bir istisna olarak kabul ediliyor.
“En Uzun Yıl” unvanı tehlikede mi?
1972, artık saniyeler sayesinde bir mühlet daha “en uzun yıl” rekorunu elinde tutabilir. Lakin son yıllarda Dünya’nın dönüşü hızlanma eğilimi gösterdiği için, günler biraz daha kısalmış durumda. Sonuç olarak, gökbilimciler “negatif bir artık saniye” ekleme muhtaçlığının doğabileceğini öngörüyor. Bu, atom saatlerinin astronomik hareketle uyumlu kalması için, vakit ölçümünden bir saniyenin çıkarılacağı manasına geliyor.
Tüm bu teknik ayrıntılar göz önüne alındığında, bir yılın tarifinin ne olduğu kıymetli bir soru olarak karşımıza çıkıyor. Bir yıl, üniversal bir harekete bağlı hassas bir ölçüt mü, yoksa büsbütün insani bir takvim düzenlemesi mi? Eğer insani bir düzenleme temel alınırsa, “en uzun yıl” unvanı, MÖ 46 yılına, yani gökbilimcilerin tavsiyesiyle Julius Sezar’ın Roma takvimini güneş yılıyla yine hizalamak için harikulâde bir formda 445 gün eklediği ve “karışıklık yılı” olarak bilinen yıla ilişkin olabilir.
