Güneş Sistemi’nin en ucunda, buzlu karanlığın içinde süzülen Plüton, keşfedildiği günden beri astronomi dünyasının en çok tartışılan figürlerinden biri olmayı sürdürdü. Eris, Ceres, Makemake ve Haumea üzere cüce gezegen dostları ortasında onu bu kadar tanınan kılan şey ise bir vakitler “dokuzuncu gezegen” olarak kabul edilmesiydi.
Ancak Plüton’un öyküsü yalnızca bir unvan değişikliğinden ibaret değil; arkasında yüz yılı aşan bir dedektiflik hikayesi barındırıyor. Her şey, 19. yüzyılda Uranüs’ün yörüngesindeki tuhaf ve Newton fiziğiyle açıklanamayan sapmaların fark edilmesiyle başladı. Gökbilimciler, Uranüs’ü çekiştiren bilinmeyen bir gücün peşine düştüğünde evvel Neptün’ü buldu, lakin hesaplamalar hala bir şeylerin eksik olduğunu gösteriyordu.
Amerikalı gökbilimci Percival Lowell, Neptün’ün ötesinde diğer bir gezegenin daha olması gerektiğini öne sürerek bu gizemli gökcismine “Gezegen X” ismini verdi. Lowell’ın kestirimlerinden yola çıkan Clyde Tombaugh, 1930 yılında Arizona’daki gözlemevinde gökyüzünü didik didik etti. İki farklı tarihte çekilmiş fotoğrafları süratle karşılaştıran bir aygıt kullanarak, yıldızların ortasında yer değiştiren o küçük noktayı yakaladı. Şimdi 11 yaşında olan Venetia Burney‘nin teklifiyle “Plüton” ismi verilen bu yeni komşumuz, bir anda okul kitaplarındaki yerini aldı.
Bir yılını bile dolduramadan gelen “rütbe düşüşü”
Plüton’un gezegenlik saltanatı, kendi vakit dilimine nazaran aslında çok kısa sürdü. 2006 yılında Uluslararası Astronomi Birliği, bir gökcisminin “gezegen” sayılabilmesi için gereken kriterleri tekrar belirledi. Plüton Güneş’in etrafında dönüyor ve kütlesi sayesinde global bir biçime sahip olabiliyordu fakat üçüncü kaidede sınıfta kaldı: Yörüngesini temizlemek. Plüton, yörüngesini başka irili ufaklı uzay kayalarıyla paylaştığı için “cüce gezegen” sınıfına indirildi. Yeniden de bu durum, onun beş ayına hükmeden ve en büyüğü olan Charon ile kurduğu eşsiz bağı değiştirmiyor. Charon, Plüton’un neredeyse yarısı kadar olduğu için ikili, Güneş Sistemi’nde “çift gezegen” sistemine en yakın örneği teşkil ediyor.
Plüton’un kainattaki seyahati o kadar yavaş ki, bir tam tipi, yani bir “Plüton yılı” tam 248 Dünya yılı sürüyor. Bu da demek oluyor ki, 1930’da keşfedilen bu buzlu dünya, keşfedildiği günden bu yana şimdi tek bir yılını bile doldurmadı. Birinci doğum günü kutlaması ise fakat 23 Mart 2178 tarihinde gerçekleşecek. Üstelik yörüngesi yalnızca uzun değil, tıpkı vakitte o kadar eliptik bir yapıda ki, 1979 ile 1999 yılları ortasında Güneş’e Neptün’den bile daha yakın bir pozisyona geldi.
İnsan ömrüyle kıyaslandığında epeyce hüzünlü bir durum ortaya çıkıyor: Plüton, gezegen ilan edildiği birinci yaşını bile kutlayamadan unvanını kaybetti ve şu an Dünya üzerinde yaşayan tek bir insan bile muhtemelen onun birinci “yıl dönümüne” şahitlik edemeyecek.
