Gelecekteki çevresel felaketleri öngörmenin en kesin yolu, geçmişin kesintisiz kayıtlarını incelemekten geçer. Bilim insanları, bu gayeyle Dünya’nın en uzun ömürlü canlılarından biri olan quahog midyesini ve akrabalarını inceledi. Kabuklarında yüzlerce yıllık çevresel değişimin izlerini taşıyan bu yumuşakçalar, Atlantik Okyanusu akıntı sistemlerinin bir “eşik noktasına” yaklaştığına dair telaş verici sinyaller veriyor. Görünüşe nazaran, okyanusun istikrarı bozuluyor.

Quahog midyeleri, birinci bakışta sıradan görünseler de, kimileri 500 yıla kadar yaşayabilen ve “yaşayan tarihi arşivler” olarak kabul edilen sıra dışı canlılar. Bu midyelerin kabukları, her yıl oluşan büyüme halkaları sayesinde, tıpkı bir ağacın halkaları üzere, yüzlerce yıllık kesintisiz okyanus şartları kaydını tutuyor.

Gelecekteki büyük iklim değişikliklerine ve dönüşüm noktalarına hazırlanmak için kesintisiz, uzun periyotlu datalara muhtaçlık duyuluyor. Bu çeşit uzun müşahedeler insanlık tarafından yapılamadığı için, bilim insanları doğal arşivlere yöneldi. Araştırmacılar, quahog midyeleri ve “dog cockle” (Glycymeris glycymeris) ismi verilen benzeri bir midye cinsinin kabuklarını toplayarak, bu halkaları ayrıntılıca inceledi.

Exeter Üniversitesi’nden Dr. Beatriz Arellano Nava, bu sistemin kıymetini şöyle açıklıyor: “Bir eşik noktasını evvelden kestirim etmek, aralıksız ve uzun bir devri kapsayan kaliteli bilgiler gerektirir. Elimizde yüzyıllar öncesine giden okyanus müşahedeleri yok, fakat midye kabuklarındaki şeritler, yüzlerce yılı kapsayan kesintisiz yıllık kayıtlar sunuyor.“

Akıntı sistemi “kararlılığını kaybediyor”

Midye kabuklarından elde edilen bilgilerin tahlili, Atlantik Okyanusu akıntı sisteminin “kararlılığını kaybetmeye” başladığını ve bunun kritik bir eşiğe yanlışsız yaklaştığımıza işaret edebileceğini gösteriyor.

Exeter Üniversitesi Global Sistemler Enstitüsü’nden Profesör Paul Halloran, bir sistemin istikrarını nasıl yitirdiğini şöyle açıklıyor: “Bir sistem dengedeyken, dalgalanmalar olsa bile değişimden sonra süratle eski haline döner. Lakin sistem istikrarını yitirmeye başladığında, toparlanma yavaşlar ve bu durum, yaklaşan bir eşik noktasının habercisi olabilir.”

Kabuk kayıtları, son 150 yıl içinde sistemde iki besbelli kararsızlık periyoduna işaret ediyor. Birincisi 20. yüzyılın başlarında yaşandı. İkincisi ise 1950’lerden günümüze kadar devam ediyor.

İlk kararsızlık periyodunun, 1920’lerde yaşanan Arktik ve Kuzey Atlantik ısınmasıyla alakalı olduğu biliniyor. Bu durum, hala süren ikinci kararsızlığın da global iklim üzerinde benzeri ve büyük bir tesir yaratabileceği manasına geliyor.

Küresel sonuçları olabilecek belirsizlik

Araştırmacılar, hangi kısmın kararlılığını yitirdiğini yahut bunun kesin nedenini şimdi belirleyemese de, bulguların Kuzey Atlantik’in istikrarını kaybettiğine dair kıymetli bir ispat sunduğunu vurguluyor. Muhtemel bir eşik noktasının, global iklim üzerinde büyük sonuçlar doğurması bekleniyor.

Akıntı sistemlerinin birbiriyle temaslı olması nedeniyle, sinyallerin Atlantik Meridyonel Devrilme Dolaşımı’ndan (AMOC) mı, alt kutup girdabından mı yoksa her ikisinden mi kaynaklandığı belgisiz. Fakat Dr. Arellano Nava’ya göre, mümkün bir eşik noktası, iklim üzerinde büyük sonuçlar doğuracaktır.

Araştırma takımı, iklim değişikliği nedeniyle kutup buzullarının erimesinin, okyanus akıntılarını zayıflatarak bu kritik eşiğe yaklaşmayı hızlandırdığını belirtiyor. Bu nedenle, global ısınmayı tetikleyen sera gazı emisyonlarının süratle azaltılması, Atlantik Okyanusu’ndaki bu mümkün kırılma noktasını önlemenin en hayati yolu olarak görülüyor.

Bu kıymetli çalışma Science Advances mecmuasında yayımlandı…