İnsanlık tarihinin en eski tartışmalarından biri olan dünyanın hali, çağdaş bilimle net bir yanıta kavuşsa da coğrafik sonların nerede başlayıp bittiği hala merak uyandırıyor. Şayet elimizde katlanabilir bir harita olsaydı, bu haritanın en üst ve en alt köşelerine hangi isimleri yazardık?
Bu sorunun karşılığı bizi kurgusal düz dünya teorilerine değil, dondurucu soğuklarla gayret eden gerçek kentlerin kıssasına götürüyor. Medeniyetin izlerini sürebileceğimiz en uç noktalar, yalnızca pozisyonlarıyla değil, bir yerleşimin “şehir” sayılması için gereken nüfus kriterleriyle de birbirine meydan okuyor.
Güney Yarımküre’de haritanın en altına yanlışsız ilerlediğinizde, kara modüllerinin yerini hırçın sulara bıraktığı dar koridorda üç değerli aday öne çıkıyor. Şili ve Arjantin ortasındaki bu rekabet, yıllardır turizm tabelalarını süsleyen “Dünyanın sonu” unvanı üzerine şurası. 54°56’ güney enlemiyle Puerto Williams, coğrafik olarak tüm rakiplerinin önünde yer alsa da 2 bin kişilik mütevazı nüfusu buranın bir kent mi yoksa büyük bir köy mü olduğu tartışmasını beraberinde getirdi.
Bu belirsizlik, gözleri biraz daha kuzeydeki Punta Arenas’a çeviriyor. Lakin 120 bini aşan nüfusuyla gerçek bir metropol havası sunan Punta Arenas, rakiplerinden 200 kilometre daha kuzeyde kaldığı için “en uç nokta” olma özelliğini kaybediyor. İşte bu noktada Arjantin’in meşhur yerleşimi Ushuaia, hem 80 bini geçen kalabalığı hem de Puerto Williams’a yalnızca 15 kilometrelik yakınlığıyla altın orta yolu buluyor. Gelişmiş kent altyapısı ve uç noktadaki pozisyonu, Ushuaia’yı güneyin tartışmasız bitiş noktası haline getirdi.
Kuzey yarımkürede yerleşim hududu çok daha yukarıda
Gezegenin kuzey kısmına geçtiğimizde ise durum güneyden epey farklı bir görünüm sergiliyor. Güneyde 54. paralelden sonra ömür neredeyse biterken, kuzeyde birebir noktada şimdi Avrupa’nın merkezlerinden yeni uzaklaşmış oluyorsunuz. Kuzey Kutbu’na yaklaştıkça karşımıza çıkan Grönland fiyordları yahut Kanada’nın araştırma üsleri, süreksiz nüfusları nedeniyle kalıcı yerleşim kategorisine girmekte zorlanıyor. Norveç’e bağlı Svalbard takımadalarında yer alan Longyearbyen ise 2 bin 800 kişilik nüfusuyla kuzeyin en sağlam kalesi üzere görünse de yasal olarak kasaba statüsünde kalıyor.
Eğer kriterimizi resmi bir kent statüsü olarak belirlersek, rotamızı Amerika kıtasının en doruğuna, Alaska’nın Utqiagvik bölgesine çevirmemiz gerekli. 5 bin civarındaki kalıcı sakiniyle bu yerleşim, medeniyetin kuzeydeki en uç sivil kalesi unvanını taşıyor. Enteresan bir tesadüf yapıtı, dünyanın her iki ucundaki “son şehirler” Amerika kıtasının uç noktalarında birleşiyor. Bu durum, ortadaki aşılması güç tabiat şartları bir kenara bırakılırsa, teorik olarak dünyanın bir ucundan başkasına kara yoluyla ulaşılabileceği gerçeğini karşımıza çıkarıyor.
