SARS-CoV-2 virüsü birinci ortaya çıktığında, tıp dünyası ve kamuoyu haklı olarak teneffüs yolu belirtilerine odaklanmıştı. Fakat ortadan geçen yıllar ve biriken datalar, bu virüsün yalnızca akciğerlerle hudutlu kalmadığını; hudut sisteminden üreme sıhhatine kadar bedenin her noktasına sızabildiğini gösterdi. Yeni yayımlanan çarpıcı bir araştırma ise ihtarın dozunu bir basamak daha artırıyor: COVID-19’u büsbütün atlattığını ve hiçbir şikayeti kalmadığını düşünen şahıslarda bile beyin yapısı kalıcı olarak değişmiş olabilir.
Avustralya’daki Ulusal Nöroimmünoloji ve Gelişmekte Olan Hastalıklar Merkezi tarafından yürütülen çalışma, virüsün beyin üzerindeki “sessiz” izlerini mercek altına alıyor. Araştırmacılar, uzun periyodik COVID (Long COVID) hastalarının yanı sıra virüsü kapıp güzelleşen ve hiçbir belirti göstermeyen bireyleri de inceledi. Sonuçlar epey sarsıcı; kendisini büsbütün sağlıklı hissedenlerin beyinlerinde bile, virüsle hiç tanışmamış olanlara kıyasla doku yapısı ve sinyal yoğunluğu açısından bariz farklar saptandı.
Gelişmiş MRI teknikleri kullanan bilim insanları, bilhassa hafıza ve genel bilişsel sıhhat için kritik olan gri ve beyaz unsur bölgelerini taradı. Araştırmanın başyazarı Dr. Kiran Thapaliya, virüsün beyin kimyasallarını ve doku yapısını değiştirdiğini söz ediyor. Örneğin, beynin muhakkak bölgelerinde görülen yüksek sinyal yoğunluğu, beynin maruz kaldığı hasarı telafi etme uğraşı olarak yorumlanıyor. Yani siz güzelleştiğinizi düşünürken, beyniniz art planda virüsün yarattığı tahribatı onarmak için hala “fazladan mesai” harcıyor.
En büyük ziyanı beyin sapı görüyor
Özellikle uzun periyodik COVID yaşayanlarda beyin sapı bölgesinin önemli halde etkilendiği görüldü. Beyin sapı, nefes almaktan uyku nizamına kadar birçok hayati işlevi denetim ettiği için, bu bölgedeki yapısal bozulmalar hastaların neden daima yorgunluk yahut uyku bozukluğu yaşadığını açıklıyor. Lakin şaşırtan olan, uygunlaşan kümede da emsal metabolik dengesizliklerin izine rastlanması. Bu durum, virüsün beyin sıhhati üzerinde çıplak gözle görülmeyen ancak aygıtlarla saptanabilen kalıcı bir “imza” bıraktığını kanıtlıyor.
Henüz keşif basamağında olan bu araştırma, daha geniş kümeler üzerinde yapılacak çalışmalar için bir ikaz niteliği taşıyor. COVID-19’un beyinde bıraktığı bu zımnî hasarların uzun vadede bilişsel yeteneklerimizi nasıl etkileyeceği şimdi tam olarak bilinmiyor. Lakin uzmanlar, virüsü hafif atlatanların bile beyin sıhhatlerini korumak ismine daha dikkatli olmaları gerektiğini vurguluyor.
