Polonya’nın güneyinde, Krakow yakınlarında, yerin yüzlerce metre altında zımnî bir imparatorluk uzanıyor. Binlerce yıldır beyaz altın olarak isimlendirilen tuzun çıkarıldığı bu topraklar, 1990’larda madencilik faaliyetlerinin sona ermesiyle bir sanayi merkezinden yeraltı sanat şaheserine dönüştü.
Wieliczka Tuz Madeni ismiyle bilinen bu devasa kompleks, yalnızca tünellerden ibaret değil; içinde şapeller, müzeler ve heybetli heykeller barındıran, büsbütün tuzdan oyulmuş büyüleyici bir dünya. Wieliczka’nın kıssası aslında 13,5 milyon yıl evvel, deniz sularının Orta Avrupa’daki Karpat Dağları’nın eteklerine dolmasıyla başladı. Tektonik plakaların yavaş fakat kararlı hareketi suları çekilmeye zorlarken, geride tonlarca tuz birikintisi bıraktı. Bölgenin bu jeolojik mirası, insanlık tarihinin çok eski periyotlarından beri biliniyor.
Arkeologlar, Neolitik Çağ’a kadar uzanan Orta Avrupa’nın en eski tuz sürece aletlerini bu bölgenin çok yakınında gün yüzüne çıkardı. O periyotta beşerler, doğal kaynaklardan elde ettikleri tuzlu suyu çömleklerde kaynatıp buharlaştırarak, besinleri saklamak için hayati ehemmiyete sahip olan tuz kalıntılarını elde ediyordu.
Yerin altındaki sanat ve tarih yolculuğu
11. ve 12. yüzyıllara gelindiğinde doğal tuzlu su kaynakları kurumaya başlayınca, beşerler devayı tuz kuyuları kazmakta ve nihayetinde derin maden ocakları inşa etmekte buldu. 13. yüzyıldan itibaren faal olarak işletilen Wieliczka, dünyanın en eski tuz madenlerinden biri olma unvanını taşıyor. 1996 yılında ticari madencilik sona erdiğinde, bölge çoktan bir UNESCO Dünya Mirası alanı ve Polonya’nın resmi tarihi anıtı haline gelmişti. Bugün bu maden, dokuz kat boyunca yerin 327 metre derinliğine kadar inen 245 kilometrelik devasa bir tünel ağına sahip.
Madendeki en görkemli noktalardan biri, yerin yaklaşık 101 metre altında bulunan Azize Kinga Şapeli. Zifiri karanlıkta çalışan madencilerin sığınağı olan bu devasa salon; tavanından sarkan devasa tuz kristali avizeleri, Papa II. Ioannes Paulus‘un tuzdan heykeli ve Leonardo da Vinci’nin “Son Akşam Yemeği” tablosunun tırnaklarla kazınmış kopyasıyla görenleri hayrete düşürüyor. Buradaki her detay, madencilerin emeği ve inancıyla direkt bu bembeyaz kayalara işlenmiş durumda.
Tarih boyunca bu koridorlarda yalnızca çalışanlar değil, Avrupa fikir dünyasına istikamet veren isimler de yürüdü. “Faust”un muharriri Johann Wolfgang von Goethe, ünlü tabiat bilimci Alexander von Humboldt ve gezegenlerin Dünya’nın değil Güneş’in etrafında döndüğünü kanıtlayan Polonyalı dahi Nicolaus Copernicus bu mistik atmosferi deneyimleyenlerden yalnızca birkaçı. Bugün ise yaklaşık 143 Polonya Zlotisi (yaklaşık 40 ABD Doları) ödeyen her gezgin, tarihin bu tozlu ve tuzlu sayfaları ortasında kaybolma bahtına sahip.
