Ural Dağları’nın ıssız bir noktasında, 1959 yılında yaşanan bir trajedi bugün hala çözülebilmiş değil. Dokuz tecrübeli dağcının hayatını kaybettiği bu olay, ortadan geçen uzun yıllara karşın bilim dünyasının ve araştırmacıların ilgisini çekmeyi sürdürüyor. Dyatlov Geçidi Olayı olarak bilinen olay, gerisinde bıraktığı çelişkili deliller sebebiyle insanlık tarihinin en büyük gizemlerinden biri kabul edilmekte. Çağdaş teknoloji periyoda dair yeni datalar sunsa da o dondurucu kış gecesinde yaşananlar gizemini koruyor.
Igor Dyatlov liderliğindeki Ural Politeknik Enstitüsü öğrencisi 10 genç dağcı, 23 Ocak 1959’da Kuzey Urallar’da güçlü bir rota için yola çıkmıştı. Amaçları, yüksek seviyede açık hava deneyimi gerektiren Otorten Dağı’na varmaktı. Ama seyahatin şimdi başında Yuri Yudin rahatsızlanarak meskene dönme kararı aldı. Bu karar, genç dağcının hayatta kalmasını sağlayan bir yazgıya dönüştü. Kalan dokuz kişi, takvimler 1 Şubat 1959’u gösterdiğinde, lokal halkın “Ölü Dağ” ismini verdiği Kholat Syakhl yamaçlarında son kamplarını kurdu. Ne olduysa o gece oldu; dağcılar çadırı kapısından çıkmak yerine içeriden bıçakla yırtarak, büyük bir panikle dondurucu soğuğa kaçtı.
Kamptaki fecî görünüm ve resmi açıklamalar
Arama kurtarma grupları, terk edilmiş haldeki kamp alanına fakat 26 Şubat günü ulaşabildi. Birinci cesetler çadırın yaklaşık bir buçuk kilometre uzağında, bir sedir ağacının altında bulundu. Öbür gençlerin cansız vücutlarına ise sonraki aylarda ulaşıldı. Yapılan incelemelerde dağcıların bir kısmının donarak can verdiği anlaşıldı. Buna rağmen kimilerinin bedeninde baş travmaları, kaburga kırıkları ve yanıklar üzere çok ağır hasarlar mevcuttu.
Ağaç kısımlarına takılmış kıyafet modülleri ile insan dokuları, durumun vahametini gözler önüne seriyordu. Kimi kurbanların gözlerinin ve dişlerinin eksik olması, elbiselerinde yüksek oranda radyasyon kalıntısı saptanması, komplo teorilerini de beraberinde getirdi. Askeri deneylerden dünya dışı varlıklara kadar pek çok sav ortaya atıldı. Mayıs 1959’da belgeyi kapatan Sovyet yetkililer, vefat nedeni olarak yalnızca “bilinmeyen karşı konulamaz bir kuvvet” sözünü kullanarak dokümanları mühürledi.
Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra arşivlerin açılmasıyla birlikte araştırmacılar yeni evraklara ulaştı. Hadise dünya çapında büyük bir popülerlik kazandı; hakkında kitaplar yazılıp belgeseller çekildi. Ağır baskılar sonucunda Rus yetkililer 2019 yılında belgeyi yine açtı. 2020 yılındaki resmi açıklamada, çadırın üzerine çöken bir kar kütlesinin gençleri kaçmaya zorladığı, akabinde gelen ağır hava kurallarının ise mevte yol açtığı duyuruldu.
2021 yılında hazırlanan bilgisayar takviyeli simülasyonlar ve matematiksel modeller de gecikmeli bir kar katmanı çığının otopsideki kemik kırıklarına neden olabileceğini doğruladı. Tüm bu bilimsel açıklamalara karşın tartışmalar bitmiş değil. Dağcıların çadırdan çıktıktan sonra izledikleri rota ve olay yerindeki fizikî deliller, yalnızca tabiat olaylarıyla açıklanmakta yetersiz kalıyor. Sıradan bir kış seyahati üzere başlayan bu yürüyüş, insan aklını zorlayan bir bilmece olmayı sürdürüyor.
