Gökbilimciler, uzayın derinliklerinde suyun üzerinde batmadan yüzebilecek kadar hafif, adeta “pamuk şeker” yoğunluğunda tuhaf bir gezegen sistemiyle karşılaştı. Kepler-51d ismi verilen bu öte gezegen, alışılmışın dışındaki düşük yoğunluğuyla bilim dünyasını şaşırtırken, sırlarını şimdiye kadar görülmemiş kalınlıktaki bir pus katmanının arkasına gizliyor.
İnsanlığın en gelişmiş gözü olan James Webb Uzay Teleskobu bile bu ağır örtüyü aşmayı başaramadı. 2 bin 615 ışık yılı uzaklıktaki genç bir yıldızın etrafında dönen sistem, devasa cüsselerine karşın tüy kadar hafif olan üç farklı gezegene konut sahipliği yaparak gezegen oluşum teorilerini adeta sarsıyor.
Kepler-51 sistemindeki bu üç gezegen, boyut olarak yaklaşık Satürn büyüklüğünde olmalarına karşın kütleleri Satürn’den kat kat daha az bir düzeyde. Örnek vermek gerekirse; Satürn, Dünya’dan 95 kat daha ağır bir kütleye sahipken, bu “şişkin” gezegenlerin kütlesi Dünya’nın yalnızca birkaç katı kadar. Kendi güneş sistemimizdeki Jüpiter yahut Satürn üzere gaz devleri, merkezlerinde ağır çekirdeklerle doğup etraflarına gaz toplarken; Kepler-51d ve kardeşleri küçücük çekirdekleri ve devasa atmosferleriyle apayrı bir yapı sergiliyor.
Geçirgen olmayan atmosferin gizemi
Florida’daki Tampa Üniversitesi’nden Jessica Libby-Roberts ve takımı, bu gezegenlerin nasıl oluştuğunu anlamak için yıllardır bir dedektiflik çalışması yürütüyor. 2020 yılında Hubble Uzay Teleskobu ile yapılan birinci incelemeler, atmosferin kimyasal bileşimine dair hiçbir iz sunmamıştı. Bu durum bilim insanlarını, atmosferin pürüzsüz bir pus katmanıyla kaplı olduğu kuşkusuna itti. Grup tüm umudunu James Webb’in kızılötesi görüşüne bağlamıştı lakin sonuçlar beklenenden daha şaşırtan oldu. Teleskobun en gelişmiş müşahedeleri bile bu sisli perdeyi delip geçemedi. Araştırmacılar, bu yapıyı Satürn’un uydusu Titan’daki hidrokarbon pusuna benzetiyor; lakin buradaki ölçek çok daha devasa bir boyuta ulaşıyor. Pus katmanının kalınlığı neredeyse Dünya’nın yarıçapı kadar bir alanı kaplıyor.
Bu kadar düşük yoğunluklu dünyaların, yıldızlarına bu kadar yakın bir pozisyonda nasıl oluşabildiğine dair mevcut bir bilimsel model yok. Şayet bu gezegenler bizim sistemimizde olsaydı, hepsi Venüs’ün yörüngesinin içindeki daracık bir alana sıkışmış olurdu. Gökbilimciler, şu an tanıklık edilen durumun süreksiz bir evre olabileceği ihtimali üzerinde duruyor. Yalnızca yarım milyar yaşında olan bu sistem, 4,5 milyar yaşındaki Güneş sistemimize nazaran epeyce genç sayılır. Yıldızdan gelen güçlü rüzgarlar, vakitle bu gezegenlerin dış katmanlarındaki gazları süpürüp atarak geriye yalnızca küçük çekirdeklerini bırakabilir.
Kepler-51d’nin gizemi şimdilik korunsa da sistemdeki öbür gezegen olan Kepler-51b üzerindeki çalışmalar yeni ipuçları vaat ediyor. Şayet o gezegende pus katmanı daha inceyse ve atmosferin kimyasal “parmak izi” okunabilirse, bu tuhaf ailenin kökenine dair sorular sonunda karşılık bulabilir.
