Yaklaşık 1500 yılı civarında yapıldığı düşünülen ve yıpranmış bir parşömen üzerine çizilen bir harita, Avrupalıların Dünya’ya bakış açısını kökten değiştiren bir anı gösteriyor. Bu harita, Avrupa, Asya ve Afrika kıyılarıyla birlikte, o periyot için büyük bir gizem olan Amerika kıtalarının kıyılarını da gösteren bilinen birinci harita olma özelliğini taşıyor.
Amerika’ya sistematik Avrupa keşfi, 1492’de Kolomb’un seferleriyle başladı. Bu seyahatin ikinci kumandanı ve amiral gemisinin sahibi olan Juan de la Cosa, haritacılığa olan merakıyla öne çıkıyordu. Haritada İspanyolca olarak “Juan de la Cosa bunu 1500 yılında Santa Maria limanında yaptı” yazıyor. Yeni Dünya üzerindeki rekabetin ağır olduğu bir periyotta, bu haritanın içerdiği kritik bilginin zımnî tutulduğu ve büyük bir politik gücü temsil ettiği anlaşılıyor.
De la Cosa’nın haritası, Amerika’yı geniş bir kara modülünün yalnızca bir kenarı olarak gösteriyor ve kıtanın geri kalanının nereye uzandığını tasvir etmeye çalışmıyor. Avrupalıların bu yeni bölge hakkında çok az şey bilmesi nedeniyle Amerika tasviri, yalnızca birkaç ırmak çizgisi dışında ayrıntısız olsa da, arazinin büyük ölçüde yeşil gösterilmesi, kaşiflerin birinci izlenimlerini yansıtıyor.
Yüzyıllarca süren gizem ve tartışmalar
Harita, günümüzdeki uydu teknolojisi olmadan yüzyıllar evvel yapılmış olmasına karşın, Kuzey Amerika, Karayip adaları ve Güney Amerika’nın kuzey kısmının genel çizgilerini kabaca lakin etkileyici bir formda gösteriyor. En değerlisi, bu harita, Kolomb’un inancının tersine, Amerika’nın Asya’nın bir kesimi olmadığını ima ediyor. Fakat harita Amerika’yı büsbütün farklı bir kıta olarak göstermiyor ve batı tarafının Asya’ya bağlanma mümkünlüğünü açık bırakıyor.
Bu epeyce değerli harita, yüzyıllar boyunca kayıp kaldı. 1832 yılında Paris’te bir eskici dükkanında bulunana kadar, dünyanın geri kalanı bu evrakın varlığından habersizdi. Haritanın Paris’e nasıl ulaştığına dair öne çıkan en güçlü teori, Napolyon’un 1810’da Vatikan Arşivlerini ele geçirdiğinde haritayı bu arşivlerden aldığını öneriyor.
Haritanın imal yılı üzerine de tartışmalar sürüyor. Birtakım uzmanlar, Kolomb’un birinci seferinden yalnızca sekiz yıl sonra, 1500’de bu kadar yanlışsız bir haritanın yapılmasının imkansız olduğunu öne sürerek, yapıtın daha geç bir tarihte yapılmış olabileceğini savunuyor.
“Amerika” ismini veren birinci harita
De la Cosa’nın haritasının tarihi tartışmalı olsa da, kıtanın çağdaş ismini veren birinci haritanın Martin Waldseemüller’in 1507 tarihli Dünya haritası olduğu biliniyor. Bu harita, Batı Yarımküre’yi etrafı denizlerle çevrili, başka bir kıta olarak gösteriyor ve ismini İtalyan kaşif Amerigo Vespucci’den alıyor.
