İnsanlık tarihinin en değerli atılımı olarak kabul edilen ateşi denetim etme yeteneği, atalarımızın korunmasını, yiyecek pişirmesini ve toplumsal bir varlık haline gelmesini sağladı. Lakin arkeologlar, bu kritik dönüm noktasının vakit çizelgesini kökten değiştirecek bir keşif yaptı.
Araştırmacılar, insanların ateşi kasıtlı olarak yakıp denetim ettiğine dair bilinen en eski ispatları gün yüzüne çıkardılar. İngiltere’nin Suffolk bölgesindeki Barnham köyü yakınlarında bulunan bu delillerin yaklaşık 400.000 yıl öncesine ilişkin olduğu kestirim ediliyor.
British Museum liderliğindeki bir araştırma grubu, toprağın içinde tekraren ısıtılmış bir alanı ortaya çıkardı. Jeokimyasal testler, bu alanın tekrar tekrar 700°C’nin üzerine kadar ısıtıldığını gösteriyor. Bu durum, bulunan müsaade sadece doğal bir orman yangınının eseri olmadığını; bilakis, insanların birden fazla kere kullandığı bir kamp ateşi yahut ocak olduğunu güçlü bir biçimde düşündürüyor.
Şüpheleri doğrulayan bir diğer bulgu, alanda ısıyla çatlamış birkaç el baltasının bulunmasıydı. Ayrıyeten, bölgede az bulunan ve “ahmak altını” olarak da isimlendirilen iki kesim demir pirit bulundu. Bu mineral, çakmak taşına vurulduğunda kıvılcım çıkarır. Araştırmacılar, piritin sırf ateş yakma hedefiyle etkin olarak bu alana getirilmiş olabileceğini öne sürüyor.
Ateşin ustası Neandertaller miydi?
Bu bulgular, arkeologlar ve antropologlar ortasında hararetle tartışılan insanlığın ateş kullanım tarihini temelden değiştiriyor. Afrika’da bulunan 1 milyon yıldan daha eskiye ilişkin yanmış kemikler, insan cetlerinin doğal yangınlardan yararlandığını gösteriyordu. Lakin Barnham’daki bu yeni keşif, bundan çok daha çarpıcı bir duruma işaret ediyor. Buradaki erken beşerler, yalnızca doğal alevlerden faydalanmak yerine, ateşi yaratma ve denetim etme becerisine sahipti.
Daha öncesinde, bu kadar karmaşık ateş yakma aksiyonuna dair en kesin ispatlar sadece 50.000 yıl öncesine aitti. Barnham’daki 400.000 yıllık sağlam ispatlar, bu kıymetli dönüm noktasını yaklaşık 350.000 yıl geriye itiyor.
Çalışmanın baş yazarı Dr. Rob Davis, “Bunun tesirleri çok büyük. Ateşi yaratma ve denetim etme yeteneği, insanlık tarihinin en kıymetli dönüm noktalarından biri ve insan evrimini değiştiren pratik ve toplumsal yararları var” dedi.
Unutmamak gerekir ki, bizim cinsimiz olan Homo sapiens, 40.000 yıl öncesine kadar Dünya’nın bu bölgesine ulaşmamıştı. 400.000 yıl evvel Homo sapiens’in ortaya çıktığına dair bile elimizde bir ispat bulunmuyor. Bu durum, Barnham’daki ateş çukurunun, Avrasya’da evrimleşen diğer bir insan tipi olan Neandertaller tarafından yapıldığı manasına geliyor.
Doğa Tarihi Müzesi’nden Profesör Chris Stringer, bölgede bulunan fosil morfolojilerine dayanarak, 400.000 yıl evvel Barnham’da ateş yakan insanların büyük olasılıkla erken Neandertaller olduğunu belirtiyor.
Son yıllardaki bulgular, Neandertallerin bilişsel olarak keskin, kültürel açıdan karmaşık ve duygusal derinliğe sahip olduğunu gösterdiği için, bu ateş çukurunun onlara ilişkin olması şaşırtan değil. Lakin şaşırtan olan, Neandertallerin bilinen en eski delillerinin yaklaşık 430.000 yıl öncesine dayanması. Bu, İngiltere’deki bu ateş başlatıcıların, Neandertallerin birinci kümelerinden biri olduğu manasına geliyor. British Museum’dan Profesör Nick Ashton, “Neandertallerin en eski kümelerinden kimilerinin, bu kadar erken bir tarihte çakmak taşı, pirit ve çıra özelliklerini bilmesi inanılmaz” diyor.
