Yaklaşık 300 yıl evvel İsveçli tabiat bilimci Carl Linnaeus, Dünya’daki her canlıyı isimlendirme maksadıyla yola çıktığında, bugün bildiğimiz çağdaş taksonominin de temellerini atıyordu. Linnaeus hayatı boyunca 10 binden fazla tipi tanımlamayı başardı lakin onun başlattığı bu devasa envanter çalışması, günümüzde varsayım edilenden çok daha süratli bir tempoda devam ediyor.
Arizona Üniversitesi tarafından yürütülen ve sonuçları yeni paylaşılan kapsamlı bir araştırma, bilim dünyasında hakim olan “artık keşfedecek yeni çeşit kalmadı” fikrini büsbütün çürütüyor. Bilakis, bilim insanları her yıl ortalama 16 bin yeni cins keşfederek biyolojik çeşitlilik haritasını tarihin hiçbir periyodunda görülmemiş bir süratle genişletiyor.
Araştırma grubu, dünyadaki tüm canlı kümelerini kapsayan yaklaşık 2 milyon cinsin taksonomik geçmişini mercek altına aldı. 2015 ile 2020 yılları ortasındaki bilgiler, her yıl ortalama 10 bin hayvan, 2 bin 500 bitki ve 2 bin mantar tipinin bilim literatürüne girdiğini gösteriyor. Profesör John Wiens, bu keşif suratının çeşitlerin yok olma suratından çok daha yüksek olduğunu belirterek optimist bir tablo çiziyor. Üstelik bu yeni bulgular yalnızca mikroskobik canlılarla sonlu kalmıyor; her yıl yüzlerce yeni omurgalı hayvan, böcek ve bitki çeşidi de listeye ekleniyor.
Bilinmeyen tiplerin sayısı milyarları bulabilir
Bilimin bugün ulaştığı nokta, aslında buzdağının yalnızca görünen kısmı. Şu an dünya üzerinde yaklaşık 2,5 milyon cins tanımlanmış durumda olsa da gerçek sayının on milyonları, hatta milyarları bulabileceği varsayım ediliyor. Örneğin bugün yaklaşık 42 bin balık tipi biliniyor lakin araştırmacıların iddiaları, bu sayının 115 bine çıkabileceğine işaret ediyor.
Benzer bir durum amfibiler ve böcekler için de geçerli. Şu ana kadar 1,1 milyon böcek tipi tanımlanmış olsa da gerçek sayının 20 milyona kadar uzanabileceği öngörülüyor. Genetik tahlil araçlarının gelişmesiyle birlikte, dış görünüşü birebir olsa da DNA seviyesinde birbirinden ayrılan binlerce “gizli türün” de gün yüzüne çıkması bekleniyor.
Peki, bu keşifler neden bu kadar kıymetli?
Bir cinsin bilimsel olarak tanımlanması, onu müdafaa altına almanın birinci ve en kritik adımı. Bilmediğimiz bir canlıyı yok olmaktan muhafazamız mümkün değil. Bunun yanı sıra keşfedilen her yeni cins, insanlık için yeni ilaçların yahut teknolojilerin anahtarı olabilir. Örneğin bugün yaygın olarak kullanılan birtakım zayıflama ilaçları, Gila canavarı isimli kertenkelenin hormonlarından esinlenilerek geliştirildi. Örümcek zehirlerinden kanser tedavisine, kertenkele ayaklarından ilham alan yapıştırıcı yüzeylere kadar tabiat, bizlere binlerce yıldır eşsiz tahliller sunuyor.
Linnaeus’un seyahati üç asır evvel başlamış olsa da bugün bildiğimiz tüm tiplerin yüzde 15’inin son 20 yılda keşfedilmiş olması, asıl büyük serüvenin yeni başladığını gösteriyor.
