Çernobil ve Fukuşima üzere felaketlerin akabinde tüm dünyanın öğrendiği üzere, nükleer radyasyona yüksek dozda yahut uzun mühlet maruz kalmak, insan bedeni için yıkıcı sonuçlar doğuruyor. Radyasyon, sessiz ve görünmez bir formda çalışarak bedenimizdeki olayları moleküler seviyede yine yazıyor; kemik iliği ve tiroit bezleri etkileniyor, DNA iplikleri kopuyor ve sağlıklı hücreler mutasyona uğruyor.
Bilim insanları yıllar süren çalışmalarla radyasyonun bedene besinler yoluyla nasıl girdiğini, hangi organlara saldırdığını ve neden bilhassa çocukların daha savunmasız olduğunu gösterdi.
Radyasyon bedene girdiğinde hücrelerle şiddetle etkileşime girer ve iyonizasyon olarak isimlendirilen süreç yaşanır. İyonizasyon, atomlardan elektronları sökerek hayatın kimyasını istikrarsızlaştırır. Bu süreç içerisinde DNA zincirleri kopar ve proteinler hallerini kaybeder. Hücrelerin en süratli bölündüğü sistemler bu yıkımdan daha fazla etkilenir. Bu nedenle hücre bölünmesinin daha süratli gerçekleştiği çocukların bedenleri, yetişkinlere nazaran radyasyondan daha fazla etkilenir. Bu etkileşimler sonucunda kemik iliği beyaz kan hücreleri üretimini durdurabilir, bağırsak zarı soyulabilir. Yüksek dozlarda cilde maruz kalma yanık gibisi hasara ve saç dökülmesine yol açar.
Ayrıca, birtakım radyoaktif parçacıklar vücuttan atılmayıp daha kalıcı olabiliyor. Örneğin, solunan yahut yutulan radyoaktif tozlar akciğerlere, kemiklere yahut tiroit bezine sızar. Sezyum, potasyumu taklit ederek yumuşak dokulara, Stronsiyum ise kalsiyumu taklit ederek kemiklere yerleşir. Bu parçacıklar, bedene girmelerinin akabinde aylarca hatta yıllarca ışınlamaya devam edebiliyor. Yüksek dozda ani maruz kalma durumu süratle radyasyon zehirlenmesine yol açarken, düşük dozlara uzun müddet maruz kalma kanser riskini artırıyor. Bilim insanlarının röntgen üzere taramaları daha inançlı hale getirmek için daima çalışmalarının sebebi de bu risklerde yatıyor.
Bilinmezlikler devam ediyor
Büyük nükleer kazalar, radyasyonun ne kadar öngörülemez olduğunu hepimize öğretti. Çernobil’den sonra sütte radyoaktif iyot bulunması yahut Fukuşima kirliliğinin okyanus akıntılarıyla yayılması üzere olaylar, radyasyonun sızdığını ve kaybolmadığını kanıtladı. Tıp, bu kazalar sayesinde radyasyon yanıkları ve tiroit kanseri üzere durumları daha düzgün anlamaya başladı ve potasyum iyodür üzere kollayıcı ilaçlar standart haline geldi.
Ancak çok bilgiye karşın kimi sırlar hala çözülmüş değil. Bilim insanları hala tıpkı dozda radyasyon alan iki bireyden hangisinin kansere yakalanacağını kesin olarak kestirim edemiyor. Radyasyonun DNA’ya ziyan verdiğini bilsek de, hasarlı DNA tamirlerinin ne kadar sıklıkta başarısız olduğunu yahut hasarlı bir hücrenin ne vakit kanserli bir hücreye dönüşeceğini öngöremiyoruz. Çernobil üzere kazaların sağladığı datalar, insan bedenine yönelik nükleer radyasyon tehlikelerini tam olarak anlamamız için şimdi kâfi değil.
