Sivrisineklerin dünyasıyla ilgili bildiğimiz en temel gerçeklerden biri, bu ay yayımlanan yeni bir araştırmayla sarsıldı. Yıllardır yalnızca dişi sivrisineklerin kan emdiğini, erkeklerin ise çiçek özleriyle beslenen zararsız canlılar olduğunu düşünüyorduk. Lakin Pennsylvania Eyalet Üniversitesi’nden entomolog Jason Rasgon ve grubunun yürüttüğü çalışma, erkek sivrisineklerin de muhakkak şartlar altında kanla beslenebildiğini ortaya koyuyor. Bu keşif, insan sıhhatini tehdit eden bu canlılara karşı yürüttüğümüz uğraş stratejilerini büsbütün değiştirebilir.
Her şey laboratuvarda yaşanan küçük bir tesadüfle başladı. Rasgon’un bir öğrencisi, kan besleme deneyi yaparken beslenen sineklerin ortasında erkeklerin de olduğunu fark etti. Olağanda bu sineklerin araştırmaya dahil olmaması gerekirdi fakat Rasgon, geçmişteki misal çalışmaları hatırlayarak onları incelemeye karar verdi.
Daha evvelki araştırmalarda kan emen erkeklerin birkaç gün içinde öldüğü görülmüştü; ancak bu deneyde erkek sivrisinekler kanla beslenmelerine karşın şekerle beslenen hemcinsleri kadar uzun yaşadı. Bilim dünyasında pek çok büyük adımın kazara atıldığını söyleyen Rasgon, bu “tuhaf” durumu görmezden gelmek yerine üzerine gitmeye karar verince projenin seyri değişti.
Dehidrasyonun yarattığı kan susuzluğu
Araştırmacılar, erkekleri kan emmeye iten asıl gücün susuzluk olduğunu keşfetti. Yapılan deneylerde, bedenleri nemsiz bırakılan birtakım tiplerin yapay besleyicilerden nizamlı olarak kan emdiği görüldü. Hatta araştırmada genetik olarak neme hassaslığı köreltilen sineklerin kan emmediği gözlemlendi; bu da susuz kalmanın erkeklerde hayatta kalma içgüdüsünü nasıl tetiklediğini kanıtladı. Üstelik bu durum yalnızca laboratuvarla hudutlu kalmadı. Teksas ve İspanya’da tabiattan toplanan yabanî erkek sivrisineklerin midelerinde yapılan tahlillerde, insan ve köpek DNA’sına rastlandı. Yani bu sinekler doğal ortamlarında da kan emerek besleniyor.
Jason Rasgon, araştırmanın en farklı kademesinde kendini şahsen yem olarak kullandı. Bir gün evvel kedisinin tırmaladığı ve kabuk bağlamaya başlayan yarasını 20 susuz erkek sivrisineğe gösterdiğinde, beş tanesi yaranın etrafında dolaşmaya başladı ve bir tanesi kan emmeyi başardı. Hatta bir öteki sinek, bilim beşerinin derisini delerek bedende tipik bir bağışıklık tepkisine (kaşıntı ve kızarıklık) yol açtı. Bu durum, erkeklerin yalnızca kan emmekle kalmayıp, teorik olarak Batı Nil Virüsü üzere hastalıkları da taşıyabileceğini gösteriyor. Deneylerde, virüsün erkek sivrisineklerin bedeninde çoğalabildiği ve yeni bir konakçıya bulaşabilecek düzeye ulaştığı anlaşıldı.
Bu keşif, bilhassa sıtma üzere hastalıklarla gayret etmek için kullanılan “kısırlaştırılmış erkek sivrisinek salımı” usullerini de tartışmaya açıyor. Şayet erkekler de hastalık bulaştırma potansiyeline sahipse, tabiata salınan bu sineklerin risk tahlilinin yine yapılması gerekebilir. Şimdi bu davranışın tabiatta ne kadar yaygın olduğu tam olarak bilinmiyor lakin araştırmacılar, önümüzdeki yıl çok daha kapsamlı saha çalışmalarıyla bu gizemi çözmeyi planlıyor.
