Son Buzul Çağı’nın dondurucu karanlığında hayatta kalmak, barınak inşa etmek için yanlışsız malzemeyi seçmeye bağlıydı. Günümüz Ukrayna topraklarında hayat çabası veren bir küme avcı-toplayıcı için ise bu seçimin tek bir karşılığı vardı: Mamut kemikleri.
İlk kere 1960’lı yıllarda Çerkasi bölgesindeki Mezhyrich arkeolojik alanında gün yüzüne çıkarılan bu devasa yapılar, bilim dünyası tarafından onlarca yıldır inceleniyor. Dört farklı binadan oluşan bu kemik yığınlarının başlangıçta yalnızca konut olduğu düşünülse de birtakım uzmanlar buraların mezarlık, merasim alanı ve hatta dini bir anıt olabileceğini öne sürüyor.
Bu kemikten konutların gerçek hedefini çözmek isteyen araştırmacılar, uzun müddettir mamut kemikleri üzerinde radyokarbon tarihleme prosedürünü kullanmaya çalışıyor. Lakin burada büyük bir mahzur var: Tarih öncesi beşerler bu kemikleri muhtemelen etraftan topladıkları için, kemiklerin yaşı binanın inşa edildiği vakitten çok daha eski çıkıyor. Bu da araştırmalarda 12 bin ile 19 bin yıl ortasında değişen baş karıştırıcı sonuçlar doğuruyor. Fakat yeni bir çalışma, bu meçhullüğü ortadan kaldırmak için farklı bir yol izledi. Bilim insanları devasa mamut kemikleri yerine, o devir insanların kullandığı taş aletlerin ve av silahlarının çabucak yanındaki sediment katmanında bulunan daha küçük hayvan kemiklerini inceledi.
Buzun kalbinde kısa vadeli bir sığınak
Yapılan yeni testler, bu enteresan yapıların günümüzden yaklaşık 18 bin yıl evvel, yani Buzul Çağı’nın en sert devrinde kullanıldığını gösteriyor. Kültürel kalıntıların bulunduğu tortu katmanının çok ince olması ise araştırmadaki en çarpıcı ayrıntı olarak öne çıkıyor. Bu durum, binaların uzun müddetli ikametgahlar değil, muhtemelen yalnızca birkaç hafta süren süreksiz sığınaklar olarak kullanıldığını öneriyor. İnsan toplulukları bu yapıları tahminen de yalnızca en sert kış haftalarını atlatmak için birer “hayatta kalma kalesi” olarak gördü.
Kayıtlar, bu kemik barınakların yaklaşık 429 yıllık bir süreç boyunca farklı kuşaklar tarafından tekraren ziyaret edilmiş olabileceğine işaret ediyor. Her seferinde geride avlanan hayvanların izleri ve taş alet üretimine dair kalıntılar bırakan bu topluluklar, yapının konut olarak kullanıldığı tezini güçlendiriyor. Lakin her yerleşim periyodunun çok kısa sürmesi, buranın kalıcı bir meskenden çok stratejik bir mola noktası olduğunu düşündürüyor.
Bu kemik evlerin dış cephesinin soğuktan korunmak için öteki hangi gereçlerle kaplandığı hala gizemini koruyor. Yeniden de son bulgular, atalarımızın tarihin en amansız iklim şartlarında sergilediği hayatta kalma zekasına dair eşsiz bir pencere açıyor.
